O‘zbekistonda kredit va depozitlar bo‘yicha foiz stavkalari kelgusi 3–4 yilda bosqichma-bosqich pasayishi mumkin. Markaziy bank buni inflyatsiyaning pasayishi, banklarda depozitlar hajmining o‘sishi, kredit bozorida talabning muvozanatlashishi va banklar o‘rtasidagi raqobat kuchayishi bilan izohlamoqda.

Markaziy bank raisining o‘rinbosari Nodirbek Achilov 2026-yil 4-noyabrdagi matbuot anjumanida tijorat banklarida kredit foizlari yuqori bo‘lib qolayotgani va ularning kelgusidagi dinamikasi haqida ma’lumot berdi.

Kredit stavkalari allaqachon pasayishni boshlagan

Markaziy bank ma’lumotiga ko‘ra, kreditlar bo‘yicha o‘rtacha foiz stavkalari 2025-yil avgust oyiga nisbatan 2–3 foiz bandga pasaygan.

Kredit turiga qarab stavkalar bir-biridan farq qiladi. Xususan, investitsiya kreditlarida foizlar nisbatan pastroq bo‘lsa, qisqa muddatli, garovsiz va tez ajratiladigan onlayn mikroqarzlarda stavkalar yuqoriroq saqlanib qolmoqda.

Ipoteka bozorida ham pasayish kuzatilmoqda. Markaziy bank vakili ma’lumotiga ko‘ra, 3–4 yil avval ayrim ipoteka kreditlarining foiz stavkalari 24–25% atrofida bo‘lgan bo‘lsa, hozir ayrim takliflarda 18% gacha tushgan.

Muhim: bu barcha banklarda ipoteka foizi 18% degani emas. Kredit stavkalari bank, dastur, muddat, garov va qarz oluvchining shartlariga qarab farq qiladi.

Nega kreditlar hali ham qimmat?

Kredit stavkasiga bankning mablag‘ni qanday narxda jalb qilishi katta ta’sir ko‘rsatadi.

Agar bank aholidan yuqori foizda depozit qabul qilsa yoki tashqi mablag‘ni qimmat narxda jalb qilsa, bu kredit foiziga ham ta’sir qiladi.

Hozir banklarda depozitlar hajmining o‘sish sur’ati 45% gacha yetgani qayd etilmoqda. Depozit bazasining kengayishi banklar uchun ichki moliyalashtirish manbasini ko‘paytirib, kelgusida kredit resurslari narxini pasaytirishga yordam berishi mumkin.

Depozitlar ko‘payishi, inflyatsiya pasayishi va banklar o‘rtasida raqobat kuchayishi kredit foizlarining bosqichma-bosqich tushishi uchun sharoit yaratadi.

Asosiy stavka hozircha 14%

Markaziy bank 2026-yil 4-noyabrda asosiy stavkani yillik 14% darajasida saqlab qoldi.

Yig‘ilishda uni 13,5% gacha pasaytirish imkoniyati ham muhokama qilingan, ammo inflyatsion xatarlar sabab hozircha stavkani o‘zgartirmaslikka qaror qilingan.

Markaziy bank inflyatsiya va inflyatsion kutilmalar yanada pasaysa, asosiy stavkani kamaytirish uchun imkoniyat kengayishini qayd etmoqda.

Nega 3–4 yillik prognoz berilmoqda?

Markaziy bank bahosiga ko‘ra, kreditlarga bo‘lgan yuqori talab asta-sekin muvozanatlashib bormoqda.

Shu bilan birga:

inflyatsiya pasaymoqda;

depozitlar hajmi o‘smoqda;

banklar o‘rtasida raqobat kuchaymoqda;

moliyaviy mahsulotlar soni ko‘paymoqda;

pul bozori instrumentlari rivojlantirilmoqda.

Ushbu omillar saqlansa, kelgusi 3–4 yilda depozit va kredit stavkalarining pasayishi kutilmoqda.

Biroq bu kredit foizlari aniq bir sanada yoki belgilangan miqdorga tushishi kafolatlanganini anglatmaydi. Bu — Markaziy bankning bozor va makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga asoslangan prognozi.

Kredit foizini kim belgilaydi?

Qonunchilikka ko‘ra, tijorat banklari kreditlar va depozitlar bo‘yicha foiz stavkalarini mustaqil belgilaydi.

Shu sabab Markaziy bankning asosiy stavkasi 14% bo‘lishi tijorat banki ham kreditni aynan 14%dan berishi kerak degani emas.

Kreditning yakuniy foizi bankning resurslari, kredit turi, muddati, tavakkalchilik darajasi, garov va boshqa omillarga bog‘liq.

Shuningdek, bank tuzilgan shartnomadagi kredit foiz stavkasini va uni belgilash tartibini bir tomonlama o‘zgartirishga haqli emas.

Huquqiy va rasmiy asos

Huquqiy asos: “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi Qonunning 62-moddasi. Unga ko‘ra, kredit va depozitlar bo‘yicha foiz stavkalari banklar tomonidan mustaqil belgilanadi.

Rasmiy asos: Markaziy bank rahbariyatining 2026-yil 4-noyabrdagi matbuot anjumanida kredit va depozit stavkalari bo‘yicha bildirgan ma’lumotlari.