Ilm-fan va ilmiy faoliyat

Ilmiy faoliyat nima

Ilmiy faoliyat yangi bilimlarni olish, ularni qo‘llash va ilmiy natijalarga erishishga qaratilgan faoliyat hisoblanadi.

Ilmiy tadqiqotlar asosan:

— fundamental tadqiqotlar;

— amaliy tadqiqotlar shaklida amalga oshiriladi.

Fundamental tadqiqot — tabiat, jamiyat va insonning tuzilishi, shakllanishi va rivojlanishining asosiy qonuniyatlari haqida yangi bilim olishga qaratilgan nazariy yoki tajribaviy faoliyat.

Amaliy tadqiqot — aniq amaliy maqsad va vazifalarni hal qilish uchun yangi bilimlar hamda fundamental tadqiqot natijalarini qo‘llashga qaratilgan faoliyat.

Kimlar ilmiy faoliyat bilan shug‘ullanishi mumkin

Ilmiy faoliyat olib borayotgan jismoniy va yuridik shaxslar ilmiy faoliyat sub’ektlari hisoblanadi.

Chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar ham O‘zbekistonda qonunchilikda belgilangan tartibda ilmiy faoliyat bilan shug‘ullanishi mumkin.

Ilmiy faoliyat ilmiy tashkilotlar, oliy ta’lim tashkilotlari va boshqa tegishli muassasalarda, shuningdek qonunchilik ruxsat bergan shakllarda mustaqil ravishda olib borilishi mumkin.

Ilmiy faoliyat yurituvchi shaxslarning huquqlari

Ilmiy faoliyat bilan shug‘ullanuvchi shaxs:

— ilmiy faoliyat turi, yo‘nalishi va vositalarini tanlash;

— tadqiqotni yakka tartibda yoki jamoa tarkibida amalga oshirish;

— davlat ilmiy dasturlari va boshqa ilmiy loyihalar tanlovlarida ishtirok etish;

— ilmiy faoliyat natijalaridan qonunchilikda belgilangan tartibda foydalanish;

— ilmiy natijalarni amaliyotga joriy qilish va ularni tijoratlashtirishda ishtirok etish huquqiga ega.

Shu bilan birga, ilmiy faoliyatda ko‘chirmachilikka yo‘l qo‘ymaslik, o‘zgalarning ishlanmalarini o‘zlashtirmaslik, yolg‘on ma’lumotlarga tayanmaslik, intellektual mulk huquqlari va ilmiy odob-axloq qoidalariga rioya qilish shart.

Oliy ta’lim tashkilotlarida ilmiy faoliyat

Oliy ta’lim tashkilotlarida ilmiy faoliyat ta’lim jarayoni bilan uzviy bog‘liq holda tashkil etiladi.

2024-yilda kiritilgan o‘zgartishga muvofiq, oliy ta’lim tashkilotlarining pedagog kadrlari tegishli yo‘nalishlarda ilmiy faoliyat bilan shug‘ullanishi shart.

OTMlar ilmiy tadqiqotlar natijalarini amaliyotga joriy etish, ilmiy ishlanmalarni tijoratlashtirish, jamoaviy foydalanishdagi ilmiy uskunalar va boshqa ilmiy infratuzilmadan foydalanish imkoniyatlarini tashkil etishi mumkin.

Eslatma: OTM pedagog xodimi uchun ilmiy faoliyat faqat ixtiyoriy qo‘shimcha mashg‘ulot sifatida belgilanmagan — amaldagi Qonunda pedagog kadrlar tegishli yo‘nalishda ilmiy faoliyat bilan shug‘ullanishi shartligi nazarda tutilgan.

Ilmiy natijalarni tijoratlashtirish

Ilmiy faoliyat natijalarini tijoratlashtirish — ilmiy natijani foyda olish maqsadida fuqarolik muomalasiga kiritish jarayonidir.

Bu, jumladan:

— ilmiy natija asosida tovar yoki xizmat yaratish;

— intellektual mulk huquqlaridan foydalanish;

— mulkiy huquqlarni boshqa shaxsga o‘tkazish;

— litsenziya shartnomasi tuzish va royalti olish kabi usullarda amalga oshirilishi mumkin.

Ilmiy xodimlarning mehnat kafolatlari

Ilmiy faoliyat yurituvchi shaxslarning mehnatiga haq to‘lash, mehnat va ijodiy ta’tillari qonunchilikka muvofiq belgilanadi.

Xususan, davlat ilmiy tashkilotlarida ilmiy faoliyat bilan shug‘ullanuvchi shaxslarga 48 ish kunidan iborat yillik haq to‘lanadigan mehnat ta’tili va moddiy yordam nazarda tutilgan.

Normativ hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 29.10.2019-yildagi O‘RQ-576-son