Vasiylar va homiylarning huquq va majburiyatlari

Vasiy va homiyning huquqiy maqomi

Vasiy o‘z vasiyligidagi shaxsning qonuniy vakili hisoblanadi va uning nomidan yoki manfaatlarini ko‘zlab zarur yuridik harakatlarni amalga oshiradi.

Homiy esa homiylikdagi shaxsga o‘z huquqlarini amalga oshirish va majburiyatlarini bajarishda ko‘maklashadi, uni uchinchi shaxslarning suiiste’molliklaridan himoya qiladi.

Vasiy va homiyning huquqlari

Vasiy va homiy:

shaxsning fikri va vakolatli organ tavsiyalarini hisobga olgan holda tarbiya usullarini belgilashga;
shaxsni qonuniy asossiz ushlab turgan shaxsdan, shu jumladan qarindoshidan qaytarishni sud orqali talab qilishga;
ta’lim, tarbiya, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy himoya bo‘yicha maslahat va amaliy yordam olishga;
shaxs mustaqil amalga oshira olmaydigan bitimlarni qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshirishga;
zarur ijtimoiy yordam, pensiya, nafaqa va tibbiy xizmatlarni olish uchun tegishli organlarga murojaat qilishga haqli.

Vasiy yoki homiy shaxsning ota-onasi va yaqin qarindoshlari bilan muloqotiga to‘sqinlik qilishi mumkin emas. Faqat bunday muloqot shaxsning qonuniy manfaatlariga zid bo‘lsa, cheklov qo‘yilishi mumkin.

Asosiy majburiyatlar

Vasiy va homiy:

shaxsning ta’minoti, sog‘lig‘i, jismoniy, ruhiy va ma’naviy rivojlanishi haqida g‘amxo‘rlik qilishi;
uning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishi;
voyaga etmagan shaxsning ta’lim olishi uchun sharoit yaratishi;
aliment, pensiya, nafaqa va boshqa ijtimoiy to‘lovlarni olish choralarini ko‘rishi;
shaxsning mol-mulkini saqlashi va uning qiymati pasayishiga yo‘l qo‘ymasligi;
mulkiy huquqlarga ta’sir qiluvchi harakatlar uchun vakolatli organning oldindan ruxsatini olishi;
shaxsning mablag‘laridan faqat uning ta’minoti va ehtiyojlari uchun foydalanishi;
parvarish, tibbiy kuzatuv va davolanishini ta’minlashi;
yashash joyi o‘zgargani yoki shaxs statsionar davolanishga joylashtirilgani haqida vakolatli organni xabardor qilishi;
o‘z majburiyatlarining bajarilishi haqida hisobot taqdim etishi shart.

Voyaga etmagan shaxs, qoida tariqasida, vasiy yoki homiy bilan birga yashashi kerak.

Bolaning fikri va manfaatlari

Vasiy yoki homiy bolani tarbiyalash, ta’lim olish joyini tanlash va uning kundalik hayotiga oid qarorlarda bolaning yoshi va tushunish qobiliyatiga mos fikrini hisobga olishi lozim.

10 yoshga to‘lgan bolaga vasiy yoki homiy tayinlashda uning istagi inobatga olinadi.

Barcha qarorlarda vasiy yoki homiyning shaxsiy manfaati emas, vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxsning eng ustun manfaati asosiy mezon hisoblanadi.

Manfaatlar to‘qnashuviga yo‘l qo‘yilmaydi

Vasiy yoki homiy, uning eri yoxud xotini va yaqin qarindoshlari vasiylikdagi yoki homiylikdagi shaxs bilan bitim tuzishga haqli emas.

Shuningdek, ular o‘rtasidagi sud nizosida vasiy yoki homiy shaxsning vakili bo‘la olmaydi.

Vasiy yoki homiy o‘z vakolatidan shaxsiy manfaat uchun foydalansa, etkazilgan zararni qoplashi va majburiyatlarni bajarishdan chetlashtirilishi mumkin.

Material O‘zbekiston Respublikasining «Vasiylik va homiylik to‘g‘risida»gi Qonuni, Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 22 sentyabrdagi 269-son qarori va Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 27-dekabrdagi 893-son qarori asosida tayyorlandi.