Васийлар ва ҳомийларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари

Васий ва ҳомийнинг ҳуқуқий мақоми

Васий ўз васийлигидаги шахснинг қонуний вакили ҳисобланади ва унинг номидан ёки манфаатларини кўзлаб зарур юридик ҳаракатларни амалга оширади.

Ҳомий эса ҳомийликдаги шахсга ўз ҳуқуқларини амалга ошириш ва мажбуриятларини бажаришда кўмаклашади, уни учинчи шахсларнинг суиистеъмолликларидан ҳимоя қилади.

Васий ва ҳомийнинг ҳуқуқлари

Васий ва ҳомий:

шахснинг фикри ва ваколатли орган тавсияларини ҳисобга олган ҳолда тарбия усулларини белгилашга;
шахсни қонуний асоссиз ушлаб турган шахсдан, шу жумладан қариндошидан қайтаришни суд орқали талаб қилишга;
таълим, тарбия, соғлиқни сақлаш ва ижтимоий ҳимоя бўйича маслаҳат ва амалий ёрдам олишга;
шахс мустақил амалга ошира олмайдиган битимларни қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширишга;
зарур ижтимоий ёрдам, пенсия, нафақа ва тиббий хизматларни олиш учун тегишли органларга мурожаат қилишга ҳақли.

Васий ёки ҳомий шахснинг ота-онаси ва яқин қариндошлари билан мулоқотига тўсқинлик қилиши мумкин эмас. Фақат бундай мулоқот шахснинг қонуний манфаатларига зид бўлса, чеклов қўйилиши мумкин.

Асосий мажбуриятлар

Васий ва ҳомий:

шахснинг таъминоти, соғлиғи, жисмоний, руҳий ва маънавий ривожланиши ҳақида ғамхўрлик қилиши;
унинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиши;
вояга етмаган шахснинг таълим олиши учун шароит яратиши;
алимент, пенсия, нафақа ва бошқа ижтимоий тўловларни олиш чораларини кўриши;
шахснинг мол-мулкини сақлаши ва унинг қиймати пасайишига йўл қўймаслиги;
мулкий ҳуқуқларга таъсир қилувчи ҳаракатлар учун ваколатли органнинг олдиндан рухсатини олиши;
шахснинг маблағларидан фақат унинг таъминоти ва эҳтиёжлари учун фойдаланиши;
парвариш, тиббий кузатув ва даволанишини таъминлаши;
яшаш жойи ўзгаргани ёки шахс стационар даволанишга жойлаштирилгани ҳақида ваколатли органни хабардор қилиши;
ўз мажбуриятларининг бажарилиши ҳақида ҳисобот тақдим этиши шарт.

Вояга етмаган шахс, қоида тариқасида, васий ёки ҳомий билан бирга яшаши керак.

Боланинг фикри ва манфаатлари

Васий ёки ҳомий болани тарбиялаш, таълим олиш жойини танлаш ва унинг кундалик ҳаётига оид қарорларда боланинг ёши ва тушуниш қобилиятига мос фикрини ҳисобга олиши лозим.

10 ёшга тўлган болага васий ёки ҳомий тайинлашда унинг истаги инобатга олинади.

Барча қарорларда васий ёки ҳомийнинг шахсий манфаати эмас, васийликдаги ёки ҳомийликдаги шахснинг энг устун манфаати асосий мезон ҳисобланади.

Манфаатлар тўқнашувига йўл қўйилмайди

Васий ёки ҳомий, унинг эри ёхуд хотини ва яқин қариндошлари васийликдаги ёки ҳомийликдаги шахс билан битим тузишга ҳақли эмас.

Шунингдек, улар ўртасидаги суд низосида васий ёки ҳомий шахснинг вакили бўла олмайди.

Васий ёки ҳомий ўз ваколатидан шахсий манфаат учун фойдаланса, етказилган зарарни қоплаши ва мажбуриятларни бажаришдан четлаштирилиши мумкин.

Материал Ўзбекистон Республикасининг «Васийлик ва ҳомийлик тўғрисида»ги Қонуни, Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 22 сентябрдаги 269-сон қарори ва Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарори асосида тайёрланди.