Ўзбекистонда кредит ва депозитлар бўйича фоиз ставкалари келгуси 3–4 йилда босқичма-босқич пасайиши мумкин. Марказий банк буни инфляциянинг пасайиши, банкларда депозитлар ҳажмининг ўсиши, кредит бозорида талабнинг мувозанатлашиши ва банклар ўртасидаги рақобат кучайиши билан изоҳламоқда.

Марказий банк раисининг ўринбосари Нодирбек Ачилов 2026 йил 4 ноябрдаги матбуот анжуманида тижорат банкларида кредит фоизлари юқори бўлиб қолаётгани ва уларнинг келгусидаги динамикаси ҳақида маълумот берди.

Кредит ставкалари аллақачон пасайишни бошлаган

Марказий банк маълумотига кўра, кредитлар бўйича ўртача фоиз ставкалари 2025 йил август ойига нисбатан 2–3 фоиз бандга пасайган.

Кредит турига қараб ставкалар бир-биридан фарқ қилади. Хусусан, инвестиция кредитларида фоизлар нисбатан пастроқ бўлса, қисқа муддатли, гаровсиз ва тез ажратиладиган онлайн микроқарзларда ставкалар юқорироқ сақланиб қолмоқда.

Ипотека бозорида ҳам пасайиш кузатилмоқда. Марказий банк вакили маълумотига кўра, 3–4 йил аввал айрим ипотека кредитларининг фоиз ставкалари 24–25% атрофида бўлган бўлса, ҳозир айрим таклифларда 18% гача тушган.

Муҳим: бу барча банкларда ипотека фоизи 18% дегани эмас. Кредит ставкалари банк, дастур, муддат, гаров ва қарз олувчининг шартларига қараб фарқ қилади.

Нега кредитлар ҳали ҳам қиммат?

Кредит ставкасига банкнинг маблағни қандай нархда жалб қилиши катта таъсир кўрсатади.

Агар банк аҳолидан юқори фоизда депозит қабул қилса ёки ташқи маблағни қиммат нархда жалб қилса, бу кредит фоизига ҳам таъсир қилади.

Ҳозир банкларда депозитлар ҳажмининг ўсиш суръати 45% гача етгани қайд этилмоқда. Депозит базасининг кенгайиши банклар учун ички молиялаштириш манбасини кўпайтириб, келгусида кредит ресурслари нархини пасайтиришга ёрдам бериши мумкин.

Депозитлар кўпайиши, инфляция пасайиши ва банклар ўртасида рақобат кучайиши кредит фоизларининг босқичма-босқич тушиши учун шароит яратади.

Асосий ставка ҳозирча 14%

Марказий банк 2026 йил 4 ноябрда асосий ставкани йиллик 14% даражасида сақлаб қолди.

Йиғилишда уни 13,5% гача пасайтириш имконияти ҳам муҳокама қилинган, аммо инфляцион хатарлар сабаб ҳозирча ставкани ўзгартирмасликка қарор қилинган.

Марказий банк инфляция ва инфляцион кутилмалар янада пасайса, асосий ставкани камайтириш учун имконият кенгайишини қайд этмоқда.

Нега 3–4 йиллик прогноз берилмоқда?

Марказий банк баҳосига кўра, кредитларга бўлган юқори талаб аста-секин мувозанатлашиб бормоқда.

Шу билан бирга:

инфляция пасаймоқда;

депозитлар ҳажми ўсмоқда;

банклар ўртасида рақобат кучаймоқда;

молиявий маҳсулотлар сони кўпаймоқда;

пул бозори инструментлари ривожлантирилмоқда.

Ушбу омиллар сақланса, келгуси 3–4 йилда депозит ва кредит ставкаларининг пасайиши кутилмоқда.

Бироқ бу кредит фоизлари аниқ бир санада ёки белгиланган миқдорга тушиши кафолатланганини англатмайди. Бу — Марказий банкнинг бозор ва макроиқтисодий кўрсаткичларга асосланган прогнози.

Кредит фоизини ким белгилайди?

Қонунчиликка кўра, тижорат банклари кредитлар ва депозитлар бўйича фоиз ставкаларини мустақил белгилайди.

Шу сабаб Марказий банкнинг асосий ставкаси 14% бўлиши тижорат банки ҳам кредитни айнан 14%дан бериши керак дегани эмас.

Кредитнинг якуний фоизи банкнинг ресурслари, кредит тури, муддати, таваккалчилик даражаси, гаров ва бошқа омилларга боғлиқ.

Шунингдек, банк тузилган шартномадаги кредит фоиз ставкасини ва уни белгилаш тартибини бир томонлама ўзгартиришга ҳақли эмас.

Ҳуқуқий ва расмий асос

Ҳуқуқий асос: «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги Қонуннинг 62-моддаси. Унга кўра, кредит ва депозитлар бўйича фоиз ставкалари банклар томонидан мустақил белгиланади.

Расмий асос: Марказий банк раҳбариятининг 2026 йил 4 ноябрдаги матбуот анжуманида кредит ва депозит ставкалари бўйича билдирган маълумотлари.