Firibgarlik nima

Firibgarlik — aldov yoki ishonchni suiiste’mol qilish yo‘li bilan o‘zganing mol-mulkini yoki o‘zganing mol-mulkiga bo‘lgan huquqni qo‘lga kiritishdir.

Firibgarlikda jabrlanuvchi mol-mulkni tashqi tomondan qaraganda o‘zi topshiradi, lekin bu qaror aldash yoki ishonchdan g‘arazli foydalanish ta’sirida qabul qilingan bo‘ladi.

Aldov:

— ataylab yolg‘on ma’lumot berish;

— muhim haqiqiy holatni yashirish;

— shaxs, vakolat, tovar, xizmat, narx yoki niyat haqida noto‘g‘ri tasavvur hosil qilish;

— boshqa usulda jabrlanuvchini chalg‘itishda ifodalanishi mumkin.

Ishonchni suiiste’mol qilish esa qarindoshlik, do‘stlik, xizmat munosabati yoki boshqa ishonchli aloqadan g‘arazli maqsadda foydalanishni anglatadi.

Oddiy firibgarlik uchun jazo

Firibgarlikning asosiy tarkibi uchun:

— 50 BHMdan 100 BHMgacha jarima;

— 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari;

— 1 yildan 3 yilgacha ozodlikni cheklash;

— yoki 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish nazarda tutilgan.

Javobgarlik qachon og‘irlashadi

Firibgarlik:

— ancha miqdorda;

— oldindan til biriktirgan guruh tomonidan sodir etilsa,

100 BHMdan 300 BHMgacha jarima, 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari, 3 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash yoki ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanishi mumkin.

Quyidagi holatlarda javobgarlik yanada og‘ir:

— ko‘p miqdorda;

— takroran yoki xavfli retsidivist tomonidan;

— axborot tizimi, shu jumladan axborot texnologiyalaridan foydalanib sodir etilsa.

Bunday holatda 300–400 BHM jarima, 2–3 yil axloq tuzatish ishlari yoki 5 yildan 8 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish belgilanishi mumkin.

Eng og‘ir holatlar

Firibgarlik:

— juda ko‘p miqdorda;

— o‘ta xavfli retsidivist tomonidan;

— uyushgan guruh tomonidan yoki uning manfaatlarini ko‘zlab;

— xizmat mavqeidan foydalangan holda sodir etilsa,

400–600 BHM jarima yoki 8 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish kabi og‘ir jazolar qo‘llaniladi.

Eslatma: Telegram, Instagram, soxta internet-do‘kon, fishing havolasi, soxta to‘lov sahifasi yoki boshqa raqamli texnologiya orqali pulni aldov bilan qo‘lga kiritish holati oddiy «kompьyuterdan foydalanish» deb emas, axborot tizimi yoki axborot texnologiyalaridan foydalanilgan firibgarlik sifatida baholanishi mumkin. Aniq kvalifikatsiyani surishtiruv, tergov va sud ish holatlaridan kelib chiqib belgilaydi.

Qarzni qaytarmaslik har doim firibgarlikmi

Yo‘q.

Shartnoma bo‘yicha pul olib, keyin majburiyatni bajarmaslikning o‘zi avtomatik ravishda firibgarlik degani emas.

Oliy sud tushuntirishiga ko‘ra, firibgarlik bo‘lishi uchun shaxsda o‘zganing mol-mulkini aldov yo‘li bilan egallash niyati mol-mulkni olishdan oldin mavjud bo‘lgani aniqlanishi kerak.

Masalan, soxta hujjatlar, yolg‘on kafolatlar, mavjud qarzlarni yashirish yoki majburiyatni boshidanoq bajarmaslik niyatini ko‘rsatuvchi boshqa holatlar bunday niyatni tasdiqlovchi dalillardan bo‘lishi mumkin.

Eslatma: oddiy fuqarolik-huquqiy nizoni «firibgarlik» deb baholash uchun faqat qarz qaytarilmagani yoki shartnoma buzilgani etarli emas. Dastlabdan aldov orqali mulkni egallash niyati isbotlanishi lozim.

Zarar qoplansa nima bo‘ladi

Firibgarlik natijasida etkazilgan moddiy zarar to‘liq qoplangan taqdirda Jinoyat kodeksining 168-moddasiga ko‘ra ozodlikni cheklash va ozodlikdan mahrum qilish jazosi qo‘llanilmaydi.

Bu shaxs avtomatik ravishda jinoiy javobgarlikdan ozod bo‘ladi degani emas. Sud qonunda nazarda tutilgan boshqa jazolarni qo‘llashi mumkin.

Firibgarlik qurboni bo‘lganda nima qilish kerak

Firibgarlikdan jabrlangan shaxs ichki ishlar organlariga murojaat qilishi mumkin.

Ayniqsa onlayn firibgarlikda:

— pul o‘tkazmasi haqidagi cheklar;

— bank rekvizitlari;

— telefon raqamlari;

— akkaunt va profil ma’lumotlari;

— yozishmalar;

— audio xabarlar;

— e’lon va veb-sahifa skrinshotlari;

— havolalarni saqlab qolish maqsadga muvofiq.

Agar bank kartasi yoki hisob raqamiga kirish ma’lumotlari firibgarga berilgan bo‘lsa, xavfsizlik choralarini ko‘rish uchun bankka ham zudlik bilan murojaat qilish kerak.