Ma’muriy sud ishlarini yuritishda dastlabki himoya choralari

Dastlabki himoya choralarini qo‘llash asoslari

Sud ishda ishtirok etuvchi shaxsning arizasiga ko‘ra yoki o‘z tashabbusi bilan dastlabki himoya choralarini ko‘rishi mumkin, agar:

sud hujjati qabul qilinguniga qadar arizachi yoki boshqa shaxslarning huquqlari buzilishi xavfi aniq bo‘lsa;
bunday choralar ko‘rilmasa, huquqlarni himoya qilish keyinchalik imkonsiz yoki qiyin bo‘lib qolishi mumkin bo‘lsa.

Ma’muriy organ, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi yoki mansabdor shaxsning qonunga xilof hujjati natijasida etkazilgan zararni undirish talabi bildirilganda, arizachining iltimosiga ko‘ra sud dastlabki himoya chorasini qo‘llashi shart.

Muhim: Nizolashilayotgan qaror yoki hujjat ustidan sudga shikoyat qilish uning ijrosini o‘z-o‘zidan to‘xtatmaydi. Ijroni to‘xtatish zarur bo‘lsa, bu haqda alohida va asoslantirilgan iltimosnoma berish kerak.

Dastlabki himoya choralarining turlari

Sud quyidagi choralarni qo‘llashi mumkin:

javobgarga muayyan harakatlarni amalga oshirishni taqiqlash;
boshqa shaxslarga nizo predmetiga oid harakatlarni amalga oshirishni taqiqlash;
mol-mulkni realizatsiya qilishni to‘xtatib turish;
ma’muriy organ yoki fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi nizolashilayotgan hujjatining ijrosini to‘liq yoki qisman to‘xtatish;
javobgarning mol-mulki yoki pul mablag‘larini xatlash.

Sud bir vaqtning o‘zida bir nechta chorani qo‘llashi mumkin. Qo‘llaniladigan choralar arz qilingan talabga mutanosib bo‘lishi kerak.

Ariza berish va uni ko‘rib chiqish

Dastlabki himoya chorasini ko‘rish to‘g‘risidagi ariza asosiy ariza yoki shikoyat bilan birga yoxud ish yuritish davomida beriladi. Iltimosnoma asosiy ariza matnining o‘zida ham bayon qilinishi mumkin.

Arizada sud va taraflar haqidagi ma’lumotlar, talab predmeti, chorani qo‘llash zaruratining asoslari, so‘ralayotgan chora turi hamda ilova qilingan hujjatlar ko‘rsatiladi.

Asosiy murojaat bilan birga berilgan iltimosnoma ishni qo‘zg‘atish masalasi bilan bir vaqtda, taraflarni xabardor qilmasdan ko‘riladi. Sud majlisida berilgan iltimosnoma shu majlisda, ish yuritish davomida alohida berilgan ariza esa kelib tushganidan keyingi kundan kechiktirmay ko‘rib chiqiladi.

Ajrimning ijrosi va choralarni bekor qilish

Sudning dastlabki himoya chorasi haqidagi ajrimi darhol ijro etiladi. Ajrimni bajarmagan shaxsga sud jarimasi solinishi mumkin.

Ajrim ustidan shikoyat qilinishi yoki protest keltirilishi mumkin, lekin bu uning ijrosini to‘xtatmaydi.

Chora ishda ishtirok etuvchi shaxsning iltimosiga ko‘ra boshqa chora bilan almashtirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. Ariza qanoatlantirilsa, chora sud hujjati amalda ijro etilguniga qadar saqlanadi. Talab rad etilsa, ariza ko‘rmasdan qoldirilsa yoki ish yuritish tugatilsa, chora tegishli sud hujjati qonuniy kuchga kirguniga qadar amal qiladi, agar sud uni oldinroq bekor qilmasa.

Tartib O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi kodeksi bilan belgilangan.