Sud ishlarini birinchi instantsiyada yuritish

Ish qo‘zg‘atish asoslari

Iqtisodiy sud ishni quyidagilar asosida qo‘zg‘atadi:

manfaatdor shaxsning da’vo arizasi yoki arizasi;
prokurorning arizasi;
qonunda boshqa shaxslarning huquqlari, jamiyat yoki davlat manfaatlarini himoya qilish vakolati berilgan davlat organi yoxud boshqa shaxsning arizasi;
qonunda nazarda tutilgan boshqa murojaatlar.

Da’vo arizasida sudning nomi, taraflar haqidagi ma’lumotlar, da’vo bahosi, talablar, ularning asoslari, dalillar va ilova qilinayotgan hujjatlar ro‘yxati ko‘rsatiladi.

Da’vo arizasiga ilova qilinadigan hujjatlar

Da’vo arizasiga, jumladan:

davlat boji va pochta xarajatlari to‘langanligini tasdiqlovchi hujjat;
javobgar va uchinchi shaxslarga ariza hamda hujjatlar nusxalari yuborilganligini tasdiqlovchi dalil;
da’vo talablariga asos bo‘lgan hujjatlar;
zarur bo‘lganda sudgacha talabnoma tartibiga rioya etilganligini tasdiqlovchi hujjat;
da’vogarning davlat ro‘yxatidan o‘tganligi haqidagi ma’lumot;
vakilning vakolatini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinadi.

Sudlovga tegishlilik taraflar kelishuvi bilan o‘zgartirilgan yoki eksterritorial sudlovga tegishlilik tanlangan bo‘lsa, bunday kelishuvni tasdiqlovchi hujjat ham taqdim etiladi.

Hujjatlar nusxalarini yuborish

Da’vogar javobgarga va uchinchi shaxslarga da’vo arizasi hamda ularda mavjud bo‘lmagan ilova hujjatlarining ko‘chirma nusxalarini yuborishi shart.

Nusxalar:

pochta orqali;
etkazib berilganligini tasdiqlaydigan boshqa usulda;
sudning axborot tizimi orqali elektron shaklda yuborilishi mumkin.

Arizani qabul qilish masalasi

Sudьya ariza kelib tushgan kundan e’tiboran 5 kundan kechiktirmay uni:

ish yuritishga qabul qilish;
qabul qilishni rad etish;
qaytarish;
sudga taalluqliligiga ko‘ra boshqa sudga o‘tkazish masalasini yakka tartibda hal qiladi.

Qabul qilingan qaror bo‘yicha ajrim chiqariladi. Ajrim nusxalari ish ishtirokchilariga u chiqarilganidan keyingi kundan kechiktirmay yuboriladi.

Ishni sud muhokamasiga tayyorlash

Sudьya ishning to‘g‘ri va o‘z vaqtida hal etilishini ta’minlash uchun:

taraflarning talab va e’tirozlarini aniqlaydi;
dalillarni taqdim etish yoki talab qilib olish masalasini hal qiladi;
ekspertiza tayinlash zaruratini ko‘rib chiqadi;
uchinchi shaxslarni ishga jalb qilish masalasini hal qiladi;
taraflarni kelishtirish choralarini ko‘radi;
da’vo va dalillarni ta’minlash haqidagi iltimosnomalarni ko‘rib chiqadi.

Fuqarolik-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolarda sudьya da’vo arizasi qabul qilinganidan keyin 10 kun ichida sudgacha majlis o‘tkazishi mumkin. Soddalashtirilgan ish yuritishda ko‘riladigan ishlar bundan mustasno.

Sud muhokamasi muddati

Umumiy qoidaga ko‘ra, sud muhokamasi ishni sud muhokamasiga tayyorlash haqidagi ajrim chiqarilgan kundan boshlab bir oydan oshmagan muddatda tugallanishi kerak.

Alohida hollarda sud raisi bu muddatni yana ko‘pi bilan bir oyga uzaytirishi mumkin.

Muhim: Arizaning qabul qilinishi nizo da’vogar foydasiga hal qilinganini anglatmaydi. Sud taraflarning vajlari va taqdim etilgan dalillarni tekshirgandan keyin ishni mazmunan hal qiladi.

Tartib O‘zbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksi bilan belgilangan.