Fuqarolarning asosiy konstitutsiyaviy burchlari

Konstitutsiyaviy burch nima?

Konstitutsiyaviy burch — Konstitutsiyada belgilangan va shaxs bajarishi shart bo‘lgan huquqiy majburiyat.

Insonning huquq va erkinliklari uning jamiyat va davlat oldidagi mas’uliyati bilan uyg‘un bo‘ladi. Fuqarolar o‘z huquqlaridan foydalanish bilan birga boshqa shaxslarning huquqlarini hurmat qilishi va Konstitutsiyada belgilangan burchlarni bajarishi shart.

Konstitutsiya va qonunlarga rioya qilish

Fuqarolar:

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga rioya etishi;
boshqa insonlarning huquq va erkinliklarini hurmat qilishi;
boshqa shaxslarning sha’ni va qadr-qimmatini kamsitmasligi shart.

Hech kim o‘z huquqini boshqa shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga zarar etkazadigan tarzda amalga oshirishi mumkin emas.

Milliy merosni asrash

Fuqarolar O‘zbekiston xalqining:

tarixiy;
ma’naviy;
madaniy;
ilmiy;
tabiiy merosini asrab-avaylashi shart.

Madaniy meros — tarixiy, ilmiy, badiiy yoki boshqa madaniy qimmatga ega bo‘lgan moddiy va nomoddiy boyliklar.

Tarixiy yodgorlikni buzish, madaniy boylikka zarar etkazish yoki uni qonunga xilof ravishda olib chiqish javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin.

Tabiatga ehtiyotkorona munosabatda bo‘lish

Fuqarolar atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo‘lishi shart.

Bu, jumladan:

tabiatni ifloslantirmaslik;
suv, er va boshqa tabiiy resurslardan oqilona foydalanish;
daraxt va o‘simliklarga qonunga xilof ravishda zarar etkazmaslik;
chiqindilarni belgilanmagan joyga tashlamaslik;
hayvonot va o‘simlik dunyosini muhofaza qilish talablariga rioya etishni anglatadi.

Soliq va yig‘imlarni to‘lash

Fuqarolar qonunda belgilangan soliqlar va yig‘imlarni to‘lashi shart.

Soliq — davlat yoki mahalliy byudjetga qonun asosida to‘lanadigan majburiy to‘lov.

Soliq va yig‘imlar:

qonun bilan belgilanishi;
adolatli bo‘lishi;
fuqaroning konstitutsiyaviy huquqlarini amalga oshirishiga asossiz to‘sqinlik qilmasligi kerak.

Vatanni himoya qilish

O‘zbekiston Respublikasini himoya qilish — har bir O‘zbekiston fuqarosining burchidir.

Fuqarolar qonunda belgilangan tartibda:

harbiy xizmatni;
muqobil xizmatni o‘tashga majbur.

Muqobil xizmat — qonunda belgilangan asoslar bo‘yicha harbiy xizmat o‘rniga o‘taladigan xizmat turi.

Harbiy yoki muqobil xizmatni o‘tash tartibi shaxsning yoshi, sog‘lig‘i va qonunchilikda belgilangan boshqa holatlarga qarab aniqlanadi.

Burchlarni bajarmaslik qanday oqibatga olib keladi?

Konstitutsiyaviy burchni bajarmaslikning o‘zi uchun umumiy jazo belgilanmaydi. Javobgarlik muayyan qonunbuzilishga qarab kelib chiqadi.

Masalan:

soliq to‘lashdan bo‘yin tovlash;
tabiatga zarar etkazish;
madaniy meros ob’ektini buzish;
harbiy xizmatdan qonunga xilof ravishda bo‘yin tovlash;
boshqa shaxsning huquqlarini buzish ma’muriy, moddiy yoki jinoiy javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin.

Normativ hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi