Yoshga doir pensiya bilan bog‘liq 6 muhim savolga javob

1. Kimlar yoshga doir pensiya olish huquqiga ega?

Umumiy asoslarda:

erkaklar 60 yoshga to‘lganda va kamida 25 yil ish stajiga ega bo‘lganda;
ayollar 55 yoshga to‘lganda va kamida 20 yil ish stajiga ega bo‘lganda yoshga doir pensiya olish huquqiga ega.

Yoshga doir pensiya — shaxs qonunda belgilangan yoshga etganda va zarur ish stajiga ega bo‘lganda tayinlanadigan davlat pensiyasi.

Qonunchilikda ayrim kasblar, mehnat sharoitlari va fuqarolar toifalari uchun pensiya yoshini kamaytirish yoki imtiyozli pensiya tayinlash holatlari ham belgilangan.

2. Ish staji etarli bo‘lmasa pensiya tayinlanadimi?

To‘liq pensiya tayinlash uchun zarur ish staji etarli bo‘lmagan, ammo kamida 7 yil ish stajiga ega shaxsga mavjud stajiga mutanosib ravishda yoshga doir pensiya tayinlanishi mumkin.

Bunda pensiya miqdori qonunchilikda belgilangan eng kam miqdordan kam bo‘lmasligi kerak.

To‘liq bo‘lmagan ish staji — to‘liq pensiya olish uchun talab etiladigan 20 yoki 25 yillik stajdan kam, lekin kamida 7 yil bo‘lgan ish staji.

Agar shaxsda kamida 7 yillik zarur ish staji ham bo‘lmasa, unga pensiya emas, qonunchilikda belgilangan shartlar asosida yoshga doir nafaqa tayinlanishi mumkin.

3. Pensiya tayinlash uchun murojaat qilish kerakmi?

2025-yil 1-martdan fuqarolarga umumiy belgilangan pensiya yoshiga etganida yoshga doir pensiya alohida ariza va hujjatlar talab etilmagan holda proaktiv shaklda tayinlanadi.

Proaktiv pensiya — vakolatli organlarning axborot tizimlaridagi ma’lumotlar asosida fuqaroning alohida murojaatisiz tayinlanadigan pensiya.

Pensiya jamg‘armasi axborot tizimi orqali:

fuqaroning ish staji;
ish haqi;
pensiyaga ustama olish huquqi;
boshqa zarur elektron ma’lumotlarni avtomatik ravishda tekshiradi va pensiya miqdorini hisoblaydi.

Agar elektron ma’lumotlar to‘liq bo‘lmasa yoki fuqaro tayinlangan pensiya miqdoriga norozi bo‘lsa, Pensiya jamg‘armasi bo‘limi, Davlat xizmatlari markazi yoki YaIDXP orqali murojaat qilish mumkin.

4. Yoshga doir pensiya qanday hisoblanadi?

Pensiya miqdori:

pensiyaning tayanch miqdori;
belgilangan talabdan ortiq ish staji uchun oshirish;
qonunchilikda nazarda tutilgan ustamalardan tarkib topadi.

Yoshga doir pensiyaning tayanch miqdori pensiyani hisoblash uchun qabul qilinadigan o‘rtacha oylik ish haqining 55 foizi miqdorida belgilanadi.

Pensiyani hisoblash uchun oxirgi o‘n yillik mehnat faoliyati davomidagi eng yuqori ish haqiga ega ketma-ket besh yil axborot tizimidagi yoki fuqaro taqdim etgan ma’lumotlar asosida avtomatik ravishda aniqlanadi.

Talab etiladigan stajdan ortiq har bir to‘liq ish yili uchun o‘rtacha oylik ish haqining 1 foizi miqdorida pensiya qo‘shiladi.

5. Pensiya qachondan tayinlanadi?

Proaktiv tartibda yoshga doir pensiya fuqaro qonunda belgilangan pensiya yoshiga etganidan keyin axborot tizimlaridagi ma’lumotlar asosida tayinlanadi.

Fuqaroga pensiya tayinlanganligi, uning miqdori va to‘lov shakli haqida SMS-xabar yoki elektron xabarnoma yuboriladi.

Yoshga doir pensiya, qoida tariqasida, umrbod tayinlanadi.

Fuqaro proaktiv tarzda tayinlangan pensiyadan norozi bo‘lsa yoki ishlashni davom ettirib, pensiyaga keyinroq chiqmoqchi bo‘lsa, xabarni olganidan keyin 10 kun ichida pensiyani rad etish huquqiga ega.

6. Pensiya qanday to‘lanadi?

Pensiya pensionerning tanloviga ko‘ra:

naqd pul shaklida yashash yoki turgan joyiga etkazib berish;
bank kartasiga o‘tkazish;
ijtimoiy kartaga o‘tkazish orqali to‘lanadi.

Pensioner bir vaqtning o‘zida pensiya to‘lovining bir nechta shaklidan foydalanishi mumkin.

To‘lov shaklini o‘zgartirish uchun Pensiya jamg‘armasi bo‘limiga, tijorat bankiga yoki bankning mobil ilovasi orqali murojaat qilinadi.

Normativ hujjatlar

«Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida»gi Qonun

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 31 oktyabrdagi PQ–353-son qarori

Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 13-oktabrdagi 592-son qarori