1. Avvalo xavfsizlikni ta’minlang

Agar shaxsga nisbatan hozirning o‘zida zo‘ravonlik sodir etilayotgan bo‘lsa yoki uning hayoti va sog‘lig‘iga bevosita xavf mavjud bo‘lsa, birinchi vazifa — uni xavfli joydan imkon qadar uzoqlashtirish va tezkor yordam chaqirish.

Quyidagi raqamlarga murojaat qilish mumkin:

• ichki ishlar organlari — 102;
• yagona dispetcherlik xizmati — 112;
• tazyiq va zo‘ravonlik masalalari bo‘yicha ishonch telefoni — 1146.

2. Xabarni yashirib qoldirmang

Jinsiy ekspluatatsiya yoki zo‘ravonlik haqida:

• jabrlangan shaxsning o‘zi;
• voqeaga guvoh bo‘lgan shaxs;
• boshqa jismoniy yoki yuridik shaxs;
• vakolatli tashkilot xodimi xabar berishi mumkin. O‘zbekistonda vakolatli organ va tashkilotlar zo‘ravonlik fakti aniqlangan hollarda tegishli ichki ishlar organlariga xabar berish mexanizmlariga ega.

3. Jabrlangan shaxsni so‘roq qilmang

Xabarni qabul qilayotgan shaxsning vazifasi voqeani mustaqil tergov qilish emas.

Jabrlangan shaxsga:

• «nega bunday qildingiz?» kabi ayblovchi savollar bermaslik;
• voqeani qayta-qayta gapirishga majburlamaslik;
• gumon qilingan shaxs bilan yuzlashtirmaslik;
• ma’lumotni zaruratsiz boshqalarga tarqatmaslik kerak.

Shaxsdan xavfsiz harakat qilish va tegishli xizmatlarga murojaat qilish uchun zarur bo‘lgan asosiy ma’lumotni olish etarli.

4. «Madad» NNT xodimi bilan bog‘liq holat bo‘lsa

Agar gumon qilinayotgan harakat «Madad» NNT xodimi, vakili yoki tashkilot nomidan faoliyat ko‘rsatayotgan shaxs bilan bog‘liq bo‘lsa, tashkilotga:

• (71) 256-52-53;
• Info@officemadadnnt.uz orqali xabar berish mumkin.

Agar harakatda huquqbuzarlik yoki jinoyat alomatlari bo‘lsa, tashkilotga xabar berish 102 yoki boshqa vakolatli davlat organiga murojaat qilish huquqini cheklamaydi.

5. Himoya orderi masalasini hal qiling

Xotin-qizga nisbatan tazyiq yoki zo‘ravonlik fakti yoxud xavfi aniqlanganda himoya orderi 24 soat ichida 30 kungacha berilishi mumkin.

Orderda, vaziyatga qarab:

• zo‘ravonlikni davom ettirishni taqiqlash;
• jabrlangan shaxs bilan aloqa qilishni cheklash;
• bir xonada bo‘lishni cheklash;
• qonunda nazarda tutilgan boshqa himoya choralari belgilanishi mumkin. Himoya orderi talablarining ijrosini ichki ishlar organlari nazorat qiladi.

Xavf saqlanib qolsa, order sud tomonidan 1 yilgacha uzaytirilishi mumkin.

6. Psixologik, tibbiy va huquqiy yordam oling

Xotin-qizlar va ularning voyaga etmagan farzandlari:

• «Inson» ijtimoiy xizmatlar markazlari;
• hududiy reabilitatsiya markazlari;
• tibbiy muassasalar;
• huquqni muhofaza qiluvchi organlar orqali zarur yordam olishi mumkin.

Zarurat bo‘lganda birinchi navbatda tibbiy yordam, psixologik xizmat, huquqiy maslahat va vaqtincha xavfsiz joyga joylashtirish choralari tashkil etiladi.

Birlamchi ko‘mak xonalariga xotin-qizlar va ularning voyaga etmagan farzandlari 3 sutkadan ko‘p bo‘lmagan muddatga joylashtirilishi mumkin.

7. Bola jabrlangan bo‘lsa

Bolaga nisbatan:

• jismoniy zo‘ravonlik;
• jinsiy zo‘ravonlik;
• jinsiy ekspluatatsiya;
• ruhiy zo‘ravonlik;
• g‘amxo‘rlik ko‘rsatmaslik;
• ekspluatatsiyaning boshqa shakllari qonun bilan taqiqlangan.

Bola zo‘ravonlikdan jabrlangan yoki bunday xavf ostida bo‘lsa, ichki ishlar va ijtimoiy himoya organlari ishtirokida xavf darajasi baholanadi. Zarur holda himoya orderi 24 soat ichida 30 kungacha beriladi.

8. Ma’lumot maxfiyligini saqlang

Jabrlangan shaxsning:

• F.I.O.;
• manzili;
• telefon raqami;
• sog‘lig‘iga oid ma’lumotlari;
• voqea tafsilotlari;
• foto va videolari zaruratsiz oshkor qilinmasligi kerak.

Ayniqsa bola jabrlangan hollarda shaxsni tanib olish imkonini beradigan ma’lumotlarni tarqatishdan saqlanish lozim.

Xabar bergandan keyin nima bo‘ladi?

Vaziyatga qarab:

1. xavf darajasi baholanadi;
2. tezkor himoya choralari ko‘riladi;
3. himoya orderi masalasi hal qilinadi;
4. ijtimoiy, tibbiy, psixologik va huquqiy ehtiyojlar baholanadi;
5. zarur bo‘lsa vaqtincha boshpana va reabilitatsiya xizmati tashkil etiladi;
6. huquqbuzarlik yoki jinoyat alomatlari bo‘lsa, vakolatli organlar qonunchilikka muvofiq chora ko‘radi.

Eslatma: bevosita xavf mavjud bo‘lganda tashkilotning ichki tekshiruvini kutish kerak emas. 102 yoki 112 orqali tezkor yordam chaqirish birinchi o‘rinda turadi. 

Jinsiy ekspluatatsiya va zo‘ravonlikdan himoya bo‘yicha qo‘llanma