Tuhmat va uning uchun javobgarlik

Tuhmat nima

Tuhmat — boshqa shaxsni sharmanda qiluvchi, bila turib yolg‘on ma’lumot yoki uydirmalarni tarqatish.

Tuhmat bo‘lishi uchun tarqatilayotgan ma’lumot:

— boshqa shaxs haqida bo‘lishi;

— uni sharmanda qiluvchi xususiyatga ega bo‘lishi;

— haqiqatga to‘g‘ri kelmasligi;

— ma’lumotni tarqatgan shaxs uning yolg‘onligini bilishi lozim.

Tuhmat va haqorat o‘rtasidagi farq

Tuhmatda shaxs haqida yolg‘on fakt yoki uydirma tarqatiladi.

Haqoratda esa asosiy belgi — shaxsning sha’ni va qadr-qimmatini beodob shaklda kamsitish.

Shu sabab, masalan, kimnidir sodir etmagan jinoyatda ayblash tuhmat bo‘lishi mumkin; uni haqoratomuz so‘z bilan atash esa mazmuniga qarab haqorat sifatida baholanadi.

Ma’muriy javobgarlik

Oddiy tuhmat uchun 20 BHMdan 60 BHMgacha jarima belgilangan.

Tuhmat sodir etgan shaxs:

— aybini tan olsa;

— jabrlanuvchi bilan yarashsa;

— etkazilgan zararni bartaraf etsa, qonunda nazarda tutilgan tartibda ma’muriy javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin.

Takroran tuhmat qilinsa

Agar shaxs avval xuddi shunday harakat uchun ma’muriy jazoga tortilgan bo‘lib, yana bila turib yolg‘on, sharmanda qiluvchi uydirmalarni tarqatsa, Jinoyat kodeksi bo‘yicha:

— 200 BHMgacha jarima;

— 300 soatgacha majburiy jamoat ishlari;

— yoki 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari belgilanishi mumkin.

Internet, OAV yoki telekommunikatsiya tarmog‘ida tuhmat

Tuhmat:

— bosma yoki boshqa usulda ko‘paytirilgan shaklda;

— ommaviy axborot vositalarida;

— telekommunikatsiya tarmoqlarida;

— Internetda tarqatilsa, alohida jinoiy javobgarlik belgilangan.

Bunday holat uchun:

— 200 BHMdan 400 BHMgacha jarima;

— 300–360 soat majburiy jamoat ishlari;

— 2–3 yil axloq tuzatish ishlari;

— yoki 1 yilgacha ozodlikni cheklash belgilanishi mumkin.

Eslatma: Internetda yoki OAVda tuhmat tarqatish uchun 139-moddaning ushbu qismida «avval ma’muriy jazo qo‘llangan bo‘lishi kerak» degan shart mavjud emas.

Og‘irlashtirilgan tuhmat

Tuhmat:

— shaxsni og‘ir yoki o‘ta og‘ir jinoyat sodir etganlikda ayblash bilan bog‘liq bo‘lsa;

— og‘ir oqibatlarga olib kelsa;

— xavfli retsidivist tomonidan;

— g‘arazli yoki boshqa past niyatlarda sodir etilsa,

300–500 BHM jarima, 360–400 soat majburiy jamoat ishlari yoki 1 yildan 3 yilgacha ozodlikni cheklash bilan jazolanishi mumkin.

Eslatma: eski Advice.uz matnida bu holatlar uchun «ozodlikdan mahrum qilish» ham ko‘rsatilgan. Amaldagi sanktsiyada ozodlikdan mahrum qilish yo‘q.

Fikr bildirish har doim tuhmatmi

Yo‘q.

Tuhmat uchun bila turib yolg‘on va sharmanda qiluvchi ma’lumotni tarqatish bo‘lishi kerak.

Shaxsning sub’ektiv fikri, bahosi yoki tanqidi har doim avtomatik ravishda tuhmat hisoblanmaydi. Ammo «fikr» ko‘rinishida muayyan yolg‘on fakt tasdiqlansa, ishning mazmuni va shakli alohida baholanadi.

Qanday himoyalanish mumkin

Jinoyat kodeksining 139-moddasi birinchi va ikkinchi qismlari bo‘yicha jinoyat ishi, qoida tariqasida, jabrlanuvchining shikoyati bilan qo‘zg‘atiladi.

Agar tuhmat Internetda tarqatilgan bo‘lsa:

— skrinshot;

— original post yoki xabar havolasi;

— akkaunt nomi;

— sana va vaqt;

— audio yoki video;

— ma’lumotni ko‘rgan guvohlar haqidagi ma’lumotlarni saqlab qolish maqsadga muvofiq.

Shaxs shuningdek fuqarolik qonunchiligida nazarda tutilgan tartibda o‘z sha’ni, qadr-qimmati va ishchanlik obro‘sini himoya qilish masalasini ham ko‘tarishi mumkin.