Туҳмат ва унинг учун жавобгарлик

Туҳмат нима

Туҳмат — бошқа шахсни шарманда қилувчи, била туриб ёлғон маълумот ёки уйдирмаларни тарқатиш.

Туҳмат бўлиши учун тарқатилаётган маълумот:

— бошқа шахс ҳақида бўлиши;

— уни шарманда қилувчи хусусиятга эга бўлиши;

— ҳақиқатга тўғри келмаслиги;

— маълумотни тарқатган шахс унинг ёлғонлигини билиши лозим.

Туҳмат ва ҳақорат ўртасидаги фарқ

Туҳматда шахс ҳақида ёлғон факт ёки уйдирма тарқатилади.

Ҳақоратда эса асосий белги — шахснинг шаъни ва қадр-қимматини беодоб шаклда камситиш.

Шу сабаб, масалан, кимнидир содир этмаган жиноятда айблаш туҳмат бўлиши мумкин; уни ҳақоратомуз сўз билан аташ эса мазмунига қараб ҳақорат сифатида баҳоланади.

Маъмурий жавобгарлик

Оддий туҳмат учун 20 БҲМдан 60 БҲМгача жарима белгиланган.

Туҳмат содир этган шахс:

— айбини тан олса;

— жабрланувчи билан ярашса;

— етказилган зарарни бартараф этса, қонунда назарда тутилган тартибда маъмурий жавобгарликдан озод қилиниши мумкин.

Такроран туҳмат қилинса

Агар шахс аввал худди шундай ҳаракат учун маъмурий жазога тортилган бўлиб, яна била туриб ёлғон, шарманда қилувчи уйдирмаларни тарқатса, Жиноят кодекси бўйича:

— 200 БҲМгача жарима;

— 300 соатгача мажбурий жамоат ишлари;

— ёки 2 йилгача ахлоқ тузатиш ишлари белгиланиши мумкин.

Интернет, ОАВ ёки телекоммуникация тармоғида туҳмат

Туҳмат:

— босма ёки бошқа усулда кўпайтирилган шаклда;

— оммавий ахборот воситаларида;

— телекоммуникация тармоқларида;

— Интернетда тарқатилса, алоҳида жиноий жавобгарлик белгиланган.

Бундай ҳолат учун:

— 200 БҲМдан 400 БҲМгача жарима;

— 300–360 соат мажбурий жамоат ишлари;

— 2–3 йил ахлоқ тузатиш ишлари;

— ёки 1 йилгача озодликни чеклаш белгиланиши мумкин.

Эслатма: Интернетда ёки ОАВда туҳмат тарқатиш учун 139-модданинг ушбу қисмида «аввал маъмурий жазо қўлланган бўлиши керак» деган шарт мавжуд эмас.

Оғирлаштирилган туҳмат

Туҳмат:

— шахсни оғир ёки ўта оғир жиноят содир этганликда айблаш билан боғлиқ бўлса;

— оғир оқибатларга олиб келса;

— хавфли рецидивист томонидан;

— ғаразли ёки бошқа паст ниятларда содир этилса,

300–500 БҲМ жарима, 360–400 соат мажбурий жамоат ишлари ёки 1 йилдан 3 йилгача озодликни чеклаш билан жазоланиши мумкин.

Эслатма: эски Advice.uz матнида бу ҳолатлар учун «озодликдан маҳрум қилиш» ҳам кўрсатилган. Амалдаги санкцияда озодликдан маҳрум қилиш йўқ.

Фикр билдириш ҳар доим туҳматми

Йўқ.

Туҳмат учун била туриб ёлғон ва шарманда қилувчи маълумотни тарқатиш бўлиши керак.

Шахснинг субъектив фикри, баҳоси ёки танқиди ҳар доим автоматик равишда туҳмат ҳисобланмайди. Аммо «фикр» кўринишида муайян ёлғон факт тасдиқланса, ишнинг мазмуни ва шакли алоҳида баҳоланади.

Қандай ҳимояланиш мумкин

Жиноят кодексининг 139-моддаси биринчи ва иккинчи қисмлари бўйича жиноят иши, қоида тариқасида, жабрланувчининг шикояти билан қўзғатилади.

Агар туҳмат Интернетда тарқатилган бўлса:

— скриншот;

— оригинал пост ёки хабар ҳаволаси;

— аккаунт номи;

— сана ва вақт;

— аудио ёки видео;

— маълумотни кўрган гувоҳлар ҳақидаги маълумотларни сақлаб қолиш мақсадга мувофиқ.

Шахс шунингдек фуқаролик қонунчилигида назарда тутилган тартибда ўз шаъни, қадр-қиммати ва ишчанлик обрўсини ҳимоя қилиш масаласини ҳам кўтариши мумкин.