Tovlamachilik va uning uchun javobgarlik

Tovlamachilik nima

Tovlamachilik — zo‘rlik, mol-mulkka yoki axborot resurslariga zarar etkazish, muayyan ma’lumotlarni oshkor qilish kabi tahdidlar orqali o‘zganing mulkini, mulkka bo‘lgan huquqini, mulkiy manfaatni berishni yoki mulkiy xarakterdagi harakatni bajarishni talab qilishdir.

Qonun tovlamachilikni faqat «pul bermasang uraman» kabi bevosita jismoniy tahdid bilan cheklamaydi.

Qanday tahdidlar tovlamachilikka kirishi mumkin

Jabrlanuvchi yoki uning yaqin kishilariga nisbatan:

— zo‘rlik ishlatish;

— mol-mulkka shikast etkazish yoki uni nobud qilish;

— jabrlanuvchining axborot resursini yo‘q qilish;

— uni o‘zgartirish;

— egallab olish;

— to‘sib qo‘yish;

— sir saqlanishi lozim bo‘lgan ma’lumotni oshkor qilish;

— shaxsni sharmanda qiladigan uydirmalarni tarqatish bilan qo‘rqitish orqali mulkiy talab qo‘yilishi tovlamachilik tarkibiga kirishi mumkin.

Shuningdek, shaxsni o‘z mulki yoki mulkka bo‘lgan huquqini berishga majbur qiladigan sharoitga solib qo‘yish ham moddada nazarda tutilgan.

Raqamli tovlamachilik

Amaldagi norma axborot resurslarini ham to‘g‘ridan-to‘g‘ri himoya qiladi.

Masalan, mulkiy talab qo‘yib:

— akkaunt yoki axborot resursini bloklash;

— ma’lumotni o‘chirish;

— resursni egallab olish;

— ma’lumotni o‘zgartirish bilan qo‘rqitish qilmishning boshqa belgilari mavjud bo‘lsa, tovlamachilik sifatida baholanishi mumkin. Bu norma 2024-yil 20 apreldan amal qilmoqda.

Eslatma: tovlamachilik uchun tahdid faqat jismoniy zo‘ravonlikdan iborat bo‘lishi shart emas. Axborot resursi, maxfiy ma’lumot yoki obro‘ga ta’sir qilish bilan qo‘rqitish ham mulkiy talab bilan bog‘langan bo‘lsa huquqiy ahamiyatga ega.

Oddiy tovlamachilik uchun jazo

Tovlamachilikning asosiy tarkibi:

— 3 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash;

— yoki 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Og‘irlashtirilgan tovlamachilik

Tovlamachilik:

— takroran;

— xavfli retsidivist tomonidan;

— ko‘p miqdorda;

— bir guruh shaxslar tomonidan oldindan til biriktirib sodir etilsa, 5 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish belgilanadi.

Eng og‘ir holatlar

Tovlamachilik:

— juda ko‘p miqdorda;

— o‘ta xavfli retsidivist tomonidan;

— uyushgan guruh tomonidan;

— yoki uyushgan guruh manfaatlarini ko‘zlab sodir etilsa, 10 yildan 15 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Tovlamachilik bosqinchilikdan nimasi bilan farq qiladi

Bosqinchilikda o‘zganing mulkini egallash maqsadida hayot yoki sog‘liq uchun xavfli zo‘rlik ishlatib hujum qilish yoki shunday zo‘rlik bilan qo‘rqitish asosiy belgi hisoblanadi. Bosqinchilikning oddiy tarkibi uchun 5–8 yil ozodlikdan mahrum qilish belgilangan.

Tovlamachilikda esa markaziy belgi — tahdid yoki majburlov sharoiti orqali mulk, mulkiy huquq yoki mulkiy manfaatni berish haqida talab qo‘yilishi.

Tovlamachilikka duch kelganda

Tahdid bilan pul yoki boshqa mulkiy manfaat talab qilinganda yozishmalar, ovozli xabarlar, akkaunt ma’lumotlari, bank rekvizitlari va boshqa mavjud dalillarni o‘chirib yubormaslik muhim.

Qilmishga aniq huquqiy baho tergovga qadar tekshiruv, tergov va sud jarayonida ishning barcha holatlari asosida beriladi.

Normativ hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi