Talon-toroj qanday shakllarda sodir etilishi mumkin

O‘zgalar mulkini talon-toroj qilish Jinoyat kodeksida qilmishning usuliga qarab bir nechta mustaqil tarkiblarga ajratilgan.

Ular orasida:

— bosqinchilik;

— tovlamachilik;

— talonchilik;

— o‘zlashtirish yoki rastrata;

— firibgarlik;

— o‘g‘rilik mavjud.

Bir xil mulkiy zarar etkazilgan bo‘lsa ham, mulk qanday usulda egallanganiga qarab jinoyatning kvalifikatsiyasi va jazosi jiddiy farq qiladi.

O‘g‘rilik

O‘g‘rilik — o‘zganing mol-mulkini yashirin ravishda talon-toroj qilish.

Bu holatda aybdor mulkni egasi yoki boshqa shaxslardan yashirin ravishda olib qo‘yadi.

O‘g‘rilik bo‘yicha batafsil tartib alohida Advice.uz materialida yoritilishi maqsadga muvofiq.

Talonchilik

Talonchilik — o‘zganing mulkini ochiqdan-ochiq talon-toroj qilish.

Oddiy talonchilik uchun:

— 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari;

— 2 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash;

— yoki 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish nazarda tutilgan.

Agar hayot va sog‘liq uchun xavfli bo‘lmagan zo‘rlik ishlatilsa, ancha miqdorda yoki guruh bo‘lib sodir etilsa, 3–5 yil, takroran, binoga g‘ayriqonuniy kirib yoki ko‘p miqdorda sodir etilsa 5–10 yil, eng og‘ir holatlarda esa 10–15 yil ozodlikdan mahrum qilish belgilanadi.

Bosqinchilik

Bosqinchilik — o‘zganing mol-mulkini talon-toroj qilish maqsadida hayot yoki sog‘liq uchun xavfli zo‘rlik ishlatib yoxud shunday zo‘rlik bilan qo‘rqitib hujum qilish.

Oddiy bosqinchilikning o‘zi 5 yildan 8 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Qurol ishlatish, guruh bo‘lib sodir etish yoki ancha miqdorda talon-toroj qilishda — 8–10 yil;

ko‘p miqdorda, uy-joy yoki boshqa binoga kirib, og‘ir tan jarohati etkazib sodir etilsa — 10–15 yil;

juda ko‘p miqdorda, o‘ta xavfli retsidivist yoki uyushgan guruh tomonidan sodir etilsa — 15–20 yil ozodlikdan mahrum qilish nazarda tutilgan.

Tovlamachilik

Tovlamachilikda mulkni yashirin yoki ochiq olib qo‘yishdan ko‘ra tahdid bilan mulkiy talab qo‘yish asosiy belgi hisoblanadi.

Zo‘rlik, mol-mulkni nobud qilish, axborot resursini bloklash yoki sirni oshkor qilish kabi tahdidlar orqali mulk, huquq yoki mulkiy manfaat talab qilinishi mumkin.

Bu masala 2317-materialda alohida va batafsil yoritilishi mumkin.

O‘zlashtirish yoki rastrata

O‘zlashtirish yoki rastrata — aybdorga ishonib topshirilgan yoki uning ixtiyorida bo‘lgan o‘zganing mulkini talon-toroj qilish.

Asosiy tarkib uchun:

— 100 BHMgacha jarima;

— 240 soatgacha majburiy jamoat ishlari;

— yoki 1 yilgacha axloq tuzatish ishlari belgilangan.

Ko‘p miqdorda, takroran yoki oldindan til biriktirgan guruh tomonidan sodir etilsa, jazo 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilishgacha etishi mumkin.

Juda ko‘p miqdorda, uyushgan guruh tomonidan, kompьyuter texnikasidan foydalanib yoki mansab mavqeini suiiste’mol qilib sodir etilgan holatlarda 5 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish nazarda tutilgan.

Etkazilgan moddiy zarar to‘liq qoplangan taqdirda mazkur modda bo‘yicha ozodlikni cheklash va ozodlikdan mahrum qilish jazosi qo‘llanilmaydi.

Firibgarlik

Firibgarlikda o‘zganing mol-mulki yoki unga bo‘lgan huquq aldash yoki ishonchni suiiste’mol qilish orqali qo‘lga kiritiladi.

Shu sabab firibgarlikni yashirin o‘g‘rilik yoki ochiq talonchilikdan farqlashda mulk egasining mulkni nima sababdan bergani muhim ahamiyat kasb etadi.

Firibgarlik uchun javobgarlik alohida materialda batafsil yoritilishi maqsadga muvofiq.

Oz miqdorda talon-toroj

Korxona, muassasa yoki tashkilot mol-mulkini mulkchilik shaklidan qat’i nazar:

— o‘g‘rilik;

— o‘zlashtirish;

— rastrata;

— mansab lavozimini suiiste’mol qilish;

— firibgarlik orqali

oz miqdorda talon-toroj qilish ma’muriy javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin.

Agar talon-toroj qilingan mulk qiymati 30 BHMdan oshmasa, mazkur norma maqsadida oz miqdordagi talon-toroj hisoblanadi.

Asosiy holatda 1 BHMdan 5 BHMgacha jarima, bir yil ichida takroran sodir etilsa 5 BHMdan 10 BHMgacha jarima belgilangan.

Eslatma: «mulk qiymati 30 BHMdan oshmagan har qanday o‘g‘rilik faqat ma’muriy huquqbuzarlik» degan xulosa noto‘g‘ri. 61-moddada mulkning kimga tegishliligi, talon-toroj usuli va maxsus shartlar ham belgilangan. Qilmishning aniq kvalifikatsiyasi ish holatlariga qarab belgilanadi.

Kommunal resurslarni oz miqdorda talon-toroj qilish

Tijorat maqsadida umumiy foydalanishdagi:

— elektr;

— issiqlik;

— gaz;

— vodoprovod tarmog‘iga o‘zboshimchalik bilan ulanish;

— hisoblagich yoki plombaga qasddan shikast etkazish;

— ko‘rsatkichni o‘zgartirish maqsadida hisoblagichga tashqi aralashuv qilish orqali resurslarni oz miqdorda talon-toroj qilish uchun alohida og‘irlashtirilgan ma’muriy javobgarlik mavjud.

Shu tartibda korxona, muassasa va tashkilotlarning ko‘mir yoqilg‘isini oz miqdorda talon-toroj qilish ham qamrab olingan.

2026-yil 13-iyundan bu holatlar uchun:

— 15 BHMdan 25 BHMgacha jarima;

— yoki 15 sutkagacha ma’muriy qamoq belgilangan.