Талон-торож қандай шаклларда содир этилиши мумкин

Ўзгалар мулкини талон-торож қилиш Жиноят кодексида қилмишнинг усулига қараб бир нечта мустақил таркибларга ажратилган.

Улар орасида:

— босқинчилик;

— товламачилик;

— талончилик;

— ўзлаштириш ёки растрата;

— фирибгарлик;

— ўғрилик мавжуд.

Бир хил мулкий зарар етказилган бўлса ҳам, мулк қандай усулда эгалланганига қараб жиноятнинг квалификацияси ва жазоси жиддий фарқ қилади.

Ўғрилик

Ўғрилик — ўзганинг мол-мулкини яширин равишда талон-торож қилиш.

Бу ҳолатда айбдор мулкни эгаси ёки бошқа шахслардан яширин равишда олиб қўяди.

Ўғрилик бўйича батафсил тартиб алоҳида Advice.uz материалида ёритилиши мақсадга мувофиқ.

Талончилик

Талончилик — ўзганинг мулкини очиқдан-очиқ талон-торож қилиш.

Оддий талончилик учун:

— 3 йилгача ахлоқ тузатиш ишлари;

— 2 йилдан 5 йилгача озодликни чеклаш;

— ёки 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш назарда тутилган.

Агар ҳаёт ва соғлиқ учун хавфли бўлмаган зўрлик ишлатилса, анча миқдорда ёки гуруҳ бўлиб содир этилса, 3–5 йил, такроран, бинога ғайриқонуний кириб ёки кўп миқдорда содир этилса 5–10 йил, энг оғир ҳолатларда эса 10–15 йил озодликдан маҳрум қилиш белгиланади.

Босқинчилик

Босқинчилик — ўзганинг мол-мулкини талон-торож қилиш мақсадида ҳаёт ёки соғлиқ учун хавфли зўрлик ишлатиб ёхуд шундай зўрлик билан қўрқитиб ҳужум қилиш.

Оддий босқинчиликнинг ўзи 5 йилдан 8 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.

Қурол ишлатиш, гуруҳ бўлиб содир этиш ёки анча миқдорда талон-торож қилишда — 8–10 йил;

кўп миқдорда, уй-жой ёки бошқа бинога кириб, оғир тан жароҳати етказиб содир этилса — 10–15 йил;

жуда кўп миқдорда, ўта хавфли рецидивист ёки уюшган гуруҳ томонидан содир этилса — 15–20 йил озодликдан маҳрум қилиш назарда тутилган.

Товламачилик

Товламачиликда мулкни яширин ёки очиқ олиб қўйишдан кўра таҳдид билан мулкий талаб қўйиш асосий белги ҳисобланади.

Зўрлик, мол-мулкни нобуд қилиш, ахборот ресурсини блоклаш ёки сирни ошкор қилиш каби таҳдидлар орқали мулк, ҳуқуқ ёки мулкий манфаат талаб қилиниши мумкин.

Бу масала 2317-материалда алоҳида ва батафсил ёритилиши мумкин.

Ўзлаштириш ёки растрата

Ўзлаштириш ёки растрата — айбдорга ишониб топширилган ёки унинг ихтиёрида бўлган ўзганинг мулкини талон-торож қилиш.

Асосий таркиб учун:

— 100 БҲМгача жарима;

— 240 соатгача мажбурий жамоат ишлари;

— ёки 1 йилгача ахлоқ тузатиш ишлари белгиланган.

Кўп миқдорда, такроран ёки олдиндан тил бириктирган гуруҳ томонидан содир этилса, жазо 5 йилгача озодликдан маҳрум қилишгача етиши мумкин.

Жуда кўп миқдорда, уюшган гуруҳ томонидан, компьютер техникасидан фойдаланиб ёки мансаб мавқеини суиистеъмол қилиб содир этилган ҳолатларда 5 йилдан 10 йилгача озодликдан маҳрум қилиш назарда тутилган.

Етказилган моддий зарар тўлиқ қопланган тақдирда мазкур модда бўйича озодликни чеклаш ва озодликдан маҳрум қилиш жазоси қўлланилмайди.

Фирибгарлик

Фирибгарликда ўзганинг мол-мулки ёки унга бўлган ҳуқуқ алдаш ёки ишончни суиистеъмол қилиш орқали қўлга киритилади.

Шу сабаб фирибгарликни яширин ўғрилик ёки очиқ талончиликдан фарқлашда мулк эгасининг мулкни нима сабабдан бергани муҳим аҳамият касб этади.

Фирибгарлик учун жавобгарлик алоҳида материалда батафсил ёритилиши мақсадга мувофиқ.

Оз миқдорда талон-торож

Корхона, муассаса ёки ташкилот мол-мулкини мулкчилик шаклидан қатъи назар:

— ўғрилик;

— ўзлаштириш;

— растрата;

— мансаб лавозимини суиистеъмол қилиш;

— фирибгарлик орқали

оз миқдорда талон-торож қилиш маъмурий жавобгарликка сабаб бўлиши мумкин.

Агар талон-торож қилинган мулк қиймати 30 БҲМдан ошмаса, мазкур норма мақсадида оз миқдордаги талон-торож ҳисобланади.

Асосий ҳолатда 1 БҲМдан 5 БҲМгача жарима, бир йил ичида такроран содир этилса 5 БҲМдан 10 БҲМгача жарима белгиланган.

Эслатма: «мулк қиймати 30 БҲМдан ошмаган ҳар қандай ўғрилик фақат маъмурий ҳуқуқбузарлик» деган хулоса нотўғри. 61-моддада мулкнинг кимга тегишлилиги, талон-торож усули ва махсус шартлар ҳам белгиланган. Қилмишнинг аниқ квалификацияси иш ҳолатларига қараб белгиланади.

Коммунал ресурсларни оз миқдорда талон-торож қилиш

Тижорат мақсадида умумий фойдаланишдаги:

— электр;

— иссиқлик;

— газ;

— водопровод тармоғига ўзбошимчалик билан уланиш;

— ҳисоблагич ёки пломбага қасддан шикаст етказиш;

— кўрсаткични ўзгартириш мақсадида ҳисоблагичга ташқи аралашув қилиш орқали ресурсларни оз миқдорда талон-торож қилиш учун алоҳида оғирлаштирилган маъмурий жавобгарлик мавжуд.

Шу тартибда корхона, муассаса ва ташкилотларнинг кўмир ёқилғисини оз миқдорда талон-торож қилиш ҳам қамраб олинган.

2026 йил 13 июндан бу ҳолатлар учун:

— 15 БҲМдан 25 БҲМгача жарима;

— ёки 15 суткагача маъмурий қамоқ белгиланган.