Merosdan majburiy ulush olish huquqi

Majburiy ulush olish huquqiga ega shaxslar

O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksiga muvofiq, vasiyatnomaning mazmunidan qat’i nazar, quyidagilar majburiy ulush olish huquqiga ega:

meros qoldiruvchining voyaga etmagan bolalari, shu jumladan farzandlikka olingan bolalari;
uning mehnatga qobiliyatsiz bolalari;
mehnatga qobiliyatsiz eri yoki xotini;
mehnatga qobiliyatsiz ota-onasi, shu jumladan farzandlikka olgan ota-onasi.

Mehnatga qobiliyatsizlik holati meros ochilgan kunga qarab baholanadi. Notarial tartibda mehnatga qobiliyatsiz shaxslar jumlasiga meros ochilgan kunda 55 yoshga to‘lgan ayollar, 60 yoshga to‘lgan erkaklar, shuningdek I yoki II guruh nogironligi belgilangan shaxslar kiritiladi.

Muhim! Meros qoldiruvchining har qanday mehnatga qobiliyatsiz qarindoshi avtomatik ravishda majburiy ulush olmaydi. Bu huquq qonunda bevosita ko‘rsatilgan bolalar, er yoki xotin va ota-onaga tegishli.

Majburiy ulush miqdori

Majburiy ulush miqdori tegishli shaxs qonun bo‘yicha meros olganida unga tegishi mumkin bo‘lgan ulushning kamida yarmini tashkil etadi.

Ulushni hisoblashda:

qonun bo‘yicha vorislikka chaqirilishi mumkin bo‘lgan barcha merosxo‘rlar;
meros tarkibiga kiruvchi barcha mol-mulk;
merosxo‘r boshqa asosda olayotgan mol-mulk;
oddiy uy jihozlari va ro‘zg‘or buyumlari;
uning foydasiga belgilangan vasiyat majburiyati qiymati hisobga olinadi.

Majburiy ulush, avvalo, merosning vasiyat qilinmagan qismidan ajratiladi. Bu qism etarli bo‘lmasa, vasiyat qilingan mol-mulk ham majburiy ulushni ta’minlash uchun hisobga olinadi.

Vasiyatnomadagi cheklovlar

Majburiy ulush olish huquqiga ega shaxs uchun vasiyatnomada belgilangan shartlar va cheklovlar faqat uning majburiy ulushdan ortiqcha olgan qismiga nisbatan amal qiladi.

Majburiy ulush huquqi shaxsga bevosita bog‘liq bo‘lib, meros transmissiyasi tartibida uning merosxo‘rlariga o‘tmaydi.

Majburiy ulushdan voz kechish

Merosxo‘r majburiy ulushdan voz kechishi mumkin. Bunday voz kechish hech qanday shartsiz bo‘lishi lozim.

Majburiy ulushdan boshqa shaxs foydasiga yoki muayyan shart evaziga voz kechishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Guvohnoma berish tartibi

Merosga bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi guvohnoma meros ochilgan joydagi notarius tomonidan, qoida tariqasida, meros ochilgan kundan olti oy o‘tgach beriladi.

Agar notariusda boshqa merosxo‘rlar yo‘qligi haqida ishonchli ma’lumotlar mavjud bo‘lsa, guvohnoma olti oylik muddat tugamasidan oldin ham berilishi mumkin.

Notarius:

meros qoldiruvchining vafoti;
qarindoshlik va nikoh munosabatlari;
merosxo‘rning yoshi yoki nogironligi;
vasiyatnoma;
meros mol-mulki va unga bo‘lgan huquqlar haqidagi ma’lumotlarni tekshiradi.

Davlat axborot tizimlarida mavjud ma’lumotlar notarius tomonidan mustaqil ravishda olinadi. Zarur ma’lumot elektron bazada bo‘lmasa, uni tasdiqlovchi hujjat taqdim etiladi.

Majburiy ulushni hisoblashda nizo kelib chiqsa, masala sud tartibida hal etiladi. Bunda Oliy sud Plenumining meros huquqiga oid qonunchilikni qo‘llash to‘g‘risidagi qarori qoidalari ham inobatga olinadi.