Bolalar huquqlariga oid muhim kafolatlar

Bolaning axborot olish huquqi

Har bir bola o‘zining sog‘lig‘i, axloqiy va ma’naviy kamol topishiga zarar etkazmaydigan axborotni izlash, olish va tarqatish huquqiga ega. Mazkur huquq faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda cheklanishi mumkin.

Bolalar o‘rtasida quyidagi axborotni tarqatishga yo‘l qo‘yilmaydi:

pornografik xususiyatdagi materiallar;
shafqatsizlik va zo‘ravonlikni targ‘ib qiluvchi axborot;
inson qadr-qimmatini kamsituvchi materiallar;
bolani huquqbuzarlik yoki boshqa xavfli xatti-harakatlarga undaydigan axborot;
bolaning jismoniy, ruhiy yoki ma’naviy rivojlanishiga zarar etkazishi mumkin bo‘lgan boshqa materiallar.

Bolaning axborot olish huquqi uni zararli axborot ta’siridan himoya qilish majburiyati bilan birga ta’minlanadi.

Alohida ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalar

Og‘ir turmush sharoitida qolgan va davlat hamda jamiyatning alohida qo‘llab-quvvatlashiga muhtoj bolalar jumlasiga, xususan:

nogironligi bo‘lgan bolalar;
jismoniy yoki ruhiy rivojlanishida nuqsonlari bo‘lgan bolalar;
etim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar;
muqobil joylashtirish yoki ixtisoslashtirilgan muassasalarda tarbiyalanayotgan bolalar;
doimiy yashash joyiga ega bo‘lmagan bolalar;
kam ta’minlangan oilalardagi bolalar;
jinoyat protsessi yoki jazoni ijro etish tizimiga jalb etilgan bolalar;
zo‘ravonlik, ekspluatatsiya, qurolli mojaro yoki favqulodda vaziyatlardan jabrlangan bolalar kiradi.

Ularga ijtimoiy, tibbiy, psixologik, pedagogik va huquqiy yordam ko‘rsatilishi lozim.

Voyaga etmagan guvoh yoki jabrlanuvchini so‘roq qilish

Voyaga etmagan guvoh yoki jabrlanuvchini so‘roq qilish uning qonuniy vakili yoki katta yoshdagi yaqin qarindoshi, pedagog va (yoki) psixolog yoxud jabrlanuvchi vakili ishtirokida o‘tkaziladi.

So‘roqning bir kunlik davomiyligi:

7 yoshgacha — tanaffussiz 30 daqiqa, jami 1 soat;
7 yoshdan 14 yoshgacha — tanaffussiz 1 soat, jami 2 soat;
14 yoshdan 18 yoshgacha — tanaffussiz 2 soat, jami 4 soatdan oshmasligi kerak.

Bolaga ruhiy yoki jismoniy bosim o‘tkazish, uni ko‘rsatuv berishga yoki aybini tan olishga majburlash taqiqlanadi.

Himoyachining majburiy ishtiroki haqidagi qoida, avvalo, voyaga etmagan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchiga taalluqli. Voyaga etmagan guvohning huquqlari esa uning qonuniy vakili va protsessda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar orqali himoya qilinadi.

Bu tartib O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksida belgilangan.

Ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni qo‘llab-quvvatlash

Etim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarga davlat tomonidan:

tarbiya, ta’lim va tibbiy xizmat;
oziq-ovqat, kiyim-bosh va boshqa zarur ta’minot;
muqobil joylashtirish;
uy-joy bilan ta’minlash yoki uy-joy huquqini himoya qilish;
mustaqil hayotga tayyorlash va ijtimoiy moslashtirish choralari ta’minlanadi.

Bolani joylashtirishda uning eng ustun manfaatlari, oila muhitida tarbiyalanish imkoniyati va fikri inobatga olinishi kerak.

Ushbu munosabatlar «Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida»gi Qonun hamda Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 27-dekabrdagi 893-son qarori bilan tartibga solinadi.

Maqola foydali bo‘ldimi?

Bo‘limlar