Jinoyat protsessida inson huquqlarining konstitutsiyaviy kafolatlari

Shaxs ushlanganda unga nimalar tushuntirilishi kerak?

Shaxs ushlangan paytda unga o‘zi tushunadigan tilda:

ushlab turish asoslari;
unga nisbatan bildirilayotgan gumon yoki ayblov;
protsessual huquqlari darhol tushuntirilishi shart.

Miranda qoidasi — ushlangan shaxsga uning sukut saqlash, advokat yordamidan foydalanish va aytgan so‘zlari unga qarshi ishlatilishi mumkinligi tushuntirilishiga oid huquqiy kafolat.

Shaxs huquqlari tushuntirilmasdan turib undan ko‘rsatma olishga urinish huquqlarning buzilishi sifatida baholanishi mumkin.

Shaxs qancha vaqt sud qarorisiz ushlab turilishi mumkin?

Shaxs sud qarorisiz 48 soatdan ortiq ushlab turilishi mumkin emas.

Ushlab turish qonuniyligi va asosliligi sud nazorati ostida bo‘ladi. Belgilangan muddat tugagunga qadar shaxs:

ozod qilinishi;
yoki uni qamoqqa olish masalasi sud tomonidan ko‘rib chiqilishi kerak.

Xabeas korpus — shaxsni ushlash yoki qamoqda saqlashning qonuniyligi ustidan sud nazoratini ta’minlovchi kafolat.

Aybsizlik prezumptsiyasi nimani anglatadi?

Aybsizlik prezumptsiyasi — shaxsning aybi sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan isbotlanmaguncha u aybsiz hisoblanishi.

Gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi o‘z aybsizligini isbotlashi shart emas.

Aybdorlikka oid bartaraf etib bo‘lmaydigan shubhalar:

gumon qilinuvchi;
ayblanuvchi;
sudlanuvchi;
mahkum foydasiga hal qilinishi kerak.

Sukut saqlash huquqi bormi?

Shaxs istalgan vaqtda sukut saqlash huquqidan foydalanishi mumkin.

Hech kim:

o‘ziga;
eriga yoki xotiniga;
yaqin qarindoshlariga qarshi guvohlik berishga majbur emas.

Shaxsning o‘z aybini tan olganligi unga qarshi yagona dalil bo‘lsa, uni faqat shu asosda aybdor deb topish yoki jazolash mumkin emas.

Advokat yordamidan qachon foydalanish mumkin?

Har bir shaxs jinoyat protsessining istalgan bosqichida advokat yordamidan foydalanish huquqiga ega.

Ushlangan shaxs bu huquqdan uning harakatlanish erkinligi amalda cheklangan paytdan boshlab foydalanishi mumkin.

Advokat:

shaxsga huquqlarini tushuntiradi;
himoya pozitsiyasini tayyorlaydi;
tergov harakatlarida ishtirok etadi;
qonunbuzilishlar ustidan shikoyat qiladi.

Qonunda nazarda tutilgan hollarda yuridik yordam davlat hisobidan ko‘rsatiladi.

Shaxsiy hayot va uy-joy qanday himoya qilinadi?

Har kim yozishmalar, telefon so‘zlashuvlari, pochta, elektron va boshqa xabarlar sir saqlanishi huquqiga ega.

Ushbu huquqni cheklashga:

qonunga muvofiq;
sud qarori asosida yo‘l qo‘yiladi.

Uy-joyda tintuv o‘tkazish ham faqat qonunda belgilangan tartibda va sud qarori asosida amalga oshiriladi.

Huquq buzilsa qanday himoya qilinadi?

Shaxs:

tergovchi yoki surishtiruvchining harakati ustidan prokurorga;
protsessual qaror ustidan sudga;
advokat orqali yuqori turuvchi organga shikoyat qilishi mumkin.

Har kim buzilgan huquqlarini tiklash uchun ishining vakolatli, mustaqil va xolis sud tomonidan qonunda belgilangan muddatlarda ko‘rib chiqilishini talab qilish huquqiga ega.

Normativ hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi

O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi