Ommaviy axborot vositalarining erkinligi

OAV erkinligining konstitutsiyaviy kafolatlari

O‘zbekiston Respublikasida ommaviy axborot vositalari erkindir va qonunga muvofiq ish olib boradi. Davlat OAV faoliyatining erkinligini, ularning axborotni izlash, olish, undan foydalanish va uni tarqatish huquqi amalga oshirilishini kafolatlaydi.

Har kim, agar qonunda boshqacha qoida belgilanmagan bo‘lsa, ommaviy axborot vositalarida chiqish, o‘z fikri va e’tiqodini ochiq bayon etish huquqiga ega.

Ommaviy axborot vositalari davlat organlarining g‘ayriqonuniy qarorlari, shuningdek mansabdor shaxslarning g‘ayriqonuniy harakatlari yoki harakatsizligidan himoya qilinadi.

Senzura va faoliyatga aralashishning taqiqlanishi

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq, tsenzuraga yo‘l qo‘yilmaydi. Hech kim tahririyatdan materialni oldindan kelishishni, xabar yoki materialning matnini o‘zgartirishni yoxud uni nashrdan olib tashlashni talab qilishga haqli emas, qonunda bevosita nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

OAVning qonuniy faoliyatiga to‘sqinlik qilish yoki aralashish qonunchilikka muvofiq javobgarlikka sabab bo‘ladi.

OAV erkinligi davlat organi, muassis, mansabdor shaxs yoki boshqa shaxsga tahririyatning qonuniy kasbiy faoliyatiga aralashish huquqini bermaydi.

Axborot bilan ishlash huquqlari

Ommaviy axborot vositalari qonunchilikka muvofiq:

axborotni izlash va olish;
olingan ma’lumotni o‘rganish va tekshirish;
axborotdan foydalanish va uni saqlash;
axborotni bosma yoki elektron shaklda tarqatish;
davlat organlari va tashkilotlaridan ularning faoliyati haqida axborot so‘rash huquqiga ega.

Bu huquqlardan foydalanishda tahririyat axborotning ishonchliligini tekshirishi, shaxsning sha’ni, qadr-qimmati, ishchanlik obro‘si, shaxsiy hayoti va qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa huquqlarini hurmat qilishi lozim.

OAV erkinligining qonuniy cheklovlari

Ommaviy axborot vositalaridan quyidagi maqsadlarda foydalanish taqiqlanadi:

konstitutsiyaviy tuzum yoki hududiy yaxlitlikni zo‘rlik bilan o‘zgartirishga da’vat qilish;
urush, zo‘ravonlik, terrorizm, diniy ekstremizm, separatizm yoki aqidaparastlik g‘oyalarini targ‘ib qilish;
davlat sirini yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirni oshkor etish;
milliy, irqiy, etnik yoki diniy adovat qo‘zg‘atuvchi axborot tarqatish;
qonunda nazarda tutilgan istisnolardan tashqari, giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni targ‘ib qilish;
pornografiyani targ‘ib qilish;
jinoiy yoki boshqa turdagi javobgarlikka sabab bo‘ladigan harakatlarni sodir etish.

So‘z va OAV erkinligi mutlaq huquq emas: u boshqa shaxslarning huquqlari, jamoat xavfsizligi va qonun bilan qo‘riqlanadigan sirlarni buzish uchun ishlatilishi mumkin emas.

Axborotning ishonchliligi va raddiya berish

OAV o‘zi tarqatayotgan axborotning xolisligi va ishonchliligi uchun javob beradi. Haqiqatga mos kelmaydigan hamda shaxsning sha’ni, qadr-qimmati yoki ishchanlik obro‘siga putur etkazadigan ma’lumot e’lon qilinsa, jismoniy yoki yuridik shaxs tahririyatdan raddiya berishni talab qilishga haqli.

Raddiya yoki javob:

gazetada talab olingan kundan e’tiboran bir oy ichida;
boshqa davriy bosma nashrda navbatdagi sonda;
tele-, radio- va boshqa elektron shaklda aynan o‘sha dastur yoki turkumda, murojaat olinganidan keyin bir oydan kechiktirmay e’lon qilinishi kerak.

Tahririyat raddiya yoki javobni e’lon qilishdan bosh tortsa yoxud belgilangan muddatni buzsa, manfaatdor shaxs sudga da’vo arizasi bilan murojaat qilishga haqli.