Оммавий ахборот воситаларининг эркинлиги

ОАВ эркинлигининг конституциявий кафолатлари

Ўзбекистон Республикасида оммавий ахборот воситалари эркиндир ва қонунга мувофиқ иш олиб боради. Давлат ОАВ фаолиятининг эркинлигини, уларнинг ахборотни излаш, олиш, ундан фойдаланиш ва уни тарқатиш ҳуқуқи амалга оширилишини кафолатлайди.

Ҳар ким, агар қонунда бошқача қоида белгиланмаган бўлса, оммавий ахборот воситаларида чиқиш, ўз фикри ва эътиқодини очиқ баён этиш ҳуқуқига эга.

Оммавий ахборот воситалари давлат органларининг ғайриқонуний қарорлари, шунингдек мансабдор шахсларнинг ғайриқонуний ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлигидан ҳимоя қилинади.

Цензура ва фаолиятга аралашишнинг тақиқланиши

Ўзбекистон Республикаси Конституциясига мувофиқ, цензурага йўл қўйилмайди. Ҳеч ким таҳририятдан материални олдиндан келишишни, хабар ёки материалнинг матнини ўзгартиришни ёхуд уни нашрдан олиб ташлашни талаб қилишга ҳақли эмас, қонунда бевосита назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно.

ОАВнинг қонуний фаолиятига тўсқинлик қилиш ёки аралашиш қонунчиликка мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади.

ОАВ эркинлиги давлат органи, муассис, мансабдор шахс ёки бошқа шахсга таҳририятнинг қонуний касбий фаолиятига аралашиш ҳуқуқини бермайди.

Ахборот билан ишлаш ҳуқуқлари

Оммавий ахборот воситалари қонунчиликка мувофиқ:

ахборотни излаш ва олиш;
олинган маълумотни ўрганиш ва текшириш;
ахборотдан фойдаланиш ва уни сақлаш;
ахборотни босма ёки электрон шаклда тарқатиш;
давлат органлари ва ташкилотларидан уларнинг фаолияти ҳақида ахборот сўраш ҳуқуқига эга.

Бу ҳуқуқлардан фойдаланишда таҳририят ахборотнинг ишончлилигини текшириши, шахснинг шаъни, қадр-қиммати, ишчанлик обрўси, шахсий ҳаёти ва қонун билан қўриқланадиган бошқа ҳуқуқларини ҳурмат қилиши лозим.

ОАВ эркинлигининг қонуний чекловлари

Оммавий ахборот воситаларидан қуйидаги мақсадларда фойдаланиш тақиқланади:

конституциявий тузум ёки ҳудудий яхлитликни зўрлик билан ўзгартиришга даъват қилиш;
уруш, зўравонлик, терроризм, диний экстремизм, сепаратизм ёки ақидапарастлик ғояларини тарғиб қилиш;
давлат сирини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ошкор этиш;
миллий, ирқий, этник ёки диний адоват қўзғатувчи ахборот тарқатиш;
қонунда назарда тутилган истиснолардан ташқари, гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ва прекурсорларни тарғиб қилиш;
порнографияни тарғиб қилиш;
жиноий ёки бошқа турдаги жавобгарликка сабаб бўладиган ҳаракатларни содир этиш.

Сўз ва ОАВ эркинлиги мутлақ ҳуқуқ эмас: у бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари, жамоат хавфсизлиги ва қонун билан қўриқланадиган сирларни бузиш учун ишлатилиши мумкин эмас.

Ахборотнинг ишончлилиги ва раддия бериш

ОАВ ўзи тарқатаётган ахборотнинг холислиги ва ишончлилиги учун жавоб беради. Ҳақиқатга мос келмайдиган ҳамда шахснинг шаъни, қадр-қиммати ёки ишчанлик обрўсига путур етказадиган маълумот эълон қилинса, жисмоний ёки юридик шахс таҳририятдан раддия беришни талаб қилишга ҳақли.

Раддия ёки жавоб:

газетада талаб олинган кундан эътиборан бир ой ичида;
бошқа даврий босма нашрда навбатдаги сонда;
теле-, радио- ва бошқа электрон шаклда айнан ўша дастур ёки туркумда, мурожаат олинганидан кейин бир ойдан кечиктирмай эълон қилиниши керак.

Таҳририят раддия ёки жавобни эълон қилишдан бош тортса ёхуд белгиланган муддатни бузса, манфаатдор шахс судга даъво аризаси билан мурожаат қилишга ҳақли.