O‘zbekiston fuqarosi boshqa davlatga berib yuborilmaydi

Yo‘q. Konstitutsiyaga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi O‘zbekistondan tashqariga majburiy chiqarib yuborilishi yoki boshqa davlatga berib yuborilishi mumkin emas.

Boshqa davlatga berib yuborish — ekstraditsiya — shaxsni jinoiy javobgarlikka tortish yoki sud hukmini ijro etish uchun bir davlatdan boshqa davlatga topshirish.

Ushbu konstitutsiyaviy kafolat O‘zbekiston fuqarosiga nisbatan, u qaysi davlat tomonidan qidirilayotganidan yoki qaerda jinoyat sodir etganlikda gumon qilinayotganidan qat’i nazar amal qiladi.

Bu shaxs javobgarlikdan ozod bo‘ladi deganimi?

Yo‘q. O‘zbekiston fuqarosining boshqa davlatga berilmasligi uni sodir etgan qilmishi uchun javobgarlikdan ozod qilmaydi.

Agar O‘zbekiston fuqarosi xorijda jinoyat sodir etganlikda gumon qilinsa, xalqaro shartnomalar va milliy qonunchilikka muvofiq:

xorijiy davlat taqdim etgan hujjatlar o‘rganilishi;
O‘zbekistonda jinoyat ishi qo‘zg‘atilishi;
tergov harakatlari o‘tkazilishi;
etarli asoslar mavjud bo‘lsa, ish O‘zbekiston sudida ko‘rib chiqilishi mumkin.

Fuqaroni boshqa davlatga bermaslik — jazosizlik emas, balki ishni milliy qonunchilik asosida ko‘rib chiqish kafolatidir.

Chet el fuqarosi O‘zbekistondan boshqa davlatga berilishi mumkinmi?

Chet el fuqarosi yoki fuqaroligi bo‘lmagan shaxsni boshqa davlatga berish masalasi:

O‘zbekistonning xalqaro shartnomalari;
Jinoyat-protsessual kodeks;
taqdim etilgan ekstraditsiya so‘rovi;
shaxsning huquqlari va xavfsizligiga oid kafolatlar

asosida hal qilinadi.

Agar shaxsga nisbatan qiynoq, shafqatsiz muomala, siyosiy ta’qib yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa jiddiy xavf mavjud bo‘lsa, uni berish rad etilishi mumkin.

Majburiy chiqarib yuborish va ekstraditsiya o‘rtasida qanday farq bor?

Majburiy chiqarib yuborish — shaxsni migratsiya yoki boshqa qoidalarni buzgani uchun davlat hududidan chiqarish.

Ekstraditsiya — shaxsni jinoiy ta’qib yoki hukm ijrosi uchun boshqa davlatga topshirish.

O‘zbekiston fuqarosiga nisbatan har ikkala chora ham qo‘llanilishi mumkin emas. Chet el fuqarolariga nisbatan esa bunday choralar faqat qonunchilikda belgilangan asoslar va tartibda qo‘llaniladi.

O‘zbekiston xorijdagi fuqarolarini himoya qiladimi?

O‘zbekiston Respublikasi o‘z fuqarolarini:

mamlakat hududida;
xorijiy davlatlarda

himoya qilish va ularga homiylik ko‘rsatishni kafolatlaydi.

Xorijda huquqi buzilgan, hibsga olingan, hujjatini yo‘qotgan yoki favqulodda vaziyatga tushgan fuqaro O‘zbekistonning elchixonasi yoki konsullik muassasasiga murojaat qilishi mumkin.

Konsullik muassasasi:

fuqaroga uning huquqlarini tushuntiradi;
mahalliy organlar bilan aloqa o‘rnatishga ko‘maklashadi;
advokatlar va tarjimonlar haqida ma’lumot beradi;
zarur hollarda qaytish hujjatini rasmiylashtiradi.

Biroq konsullik xorijiy davlatning qonuniy sud yoki tergov jarayonini bekor qila olmaydi.

Xorijdagi vatandoshlar ham qo‘llab-quvvatlanadimi?

Davlat xorijda yashayotgan vatandoshlar bilan aloqalarni saqlash va rivojlantirish to‘g‘risida xalqaro huquq normalariga muvofiq g‘amxo‘rlik qiladi.

Bu qoida xorijdagi vatandoshlarning madaniy, ma’rifiy va ijtimoiy aloqalarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan. Vatandosh maqomi O‘zbekiston fuqaroligi bilan bir xil emas.

Normativ hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi

O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi