Ruxsatsiz qurish — pul, vaqt va asab yo‘qotish!

O‘zboshimchalik bilan qurilgan imorat

Quyidagi holatlardan kamida biri mavjud bo‘lsa, uy-joy, bino, inshoot yoki boshqa ko‘chmas mulk ob’ekti o‘zboshimchalik bilan qurilgan imorat hisoblanadi:

er uchastkasi qurilish maqsadi uchun qonuniy tartibda ajratilmagan bo‘lsa;
imorat qurish uchun zarur ruxsatnoma olinmagan bo‘lsa;
ob’ekt arxitektura va qurilish normalari hamda qoidalarini jiddiy buzgan holda qurilgan bo‘lsa.

Er uchastkasiga bo‘lgan huquqning mavjudligi har qanday binoni ruxsatsiz qurish huquqini bermaydi. Qurilish er uchastkasidan ruxsat etilgan foydalanish turiga, shaharsozlik hujjatlariga va belgilangan ruxsat berish tartibiga muvofiq bo‘lishi kerak.

Qurilish ishlarini avval boshlab, ruxsatnomani keyin olish mumkin emas. Ruxsatnoma olinguniga qadar boshlangan qurilish o‘zboshimchalik bilan qurilish deb baholanishi mumkin.

Mulk huquqining vujudga kelmasligi

O‘zboshimchalik bilan imorat qurgan shaxs ob’ektga avtomatik ravishda mulk huquqini olmaydi. U bunday ob’ektni:

sotish;
hadya qilish;
ijaraga berish;
garovga qo‘yish;
meros yoki boshqa bitim asosida rasmiylashtirish huquqiga ega emas.

Ob’ektning kadastr hujjatlari rasmiylashtirilmagani uning qonuniy muomalada ishtirok etishiga to‘sqinlik qiladi.

Imoratni buzish oqibatlari

O‘zboshimchalik bilan qurilish natijasida huquqlari buzilgan shaxs yoki tegishli davlat organi sudga da’vo kiritishi mumkin.

Sud qaroriga asosan noqonuniy imorat:

uni qurgan shaxs tomonidan;
yoki imoratni qurgan shaxsning hisobidan buzdiriladi.

Agar imorat o‘zboshimchalik bilan egallangan er uchastkasida qurilgan bo‘lsa, erni avvalgi foydalanishga yaroqli holatga keltirish, qurilmalarni buzish va chiqindilarni olib chiqish xarajatlari ham qonunbuzar shaxs zimmasiga yuklatiladi.

Er uchastkasini qaytarish

O‘zboshimchalik bilan egallab olingan er uchastkasi undan g‘ayriqonuniy foydalanish davrida qilingan sarf-xarajatlar qoplanmagan holda tegishli er egasi, foydalanuvchi, ijarachi yoki mulkdorga qaytariladi.

Er uchastkasini qaytarish:

tuman, shahar yoki viloyat hokimining qarori;
yoxud sudning hal qiluv qarori asosida amalga oshiriladi.

O‘zboshimchalik bilan egallangan erdagi noqonuniy qurilish ob’ektini suv, kanalizatsiya, elektr, issiqlik va gaz tarmoqlariga ulash taqiqlanadi.

Mulk huquqini sud orqali e’tirof etish

Imorat qurilgan er uchastkasining qonuniy mulkdori, umrbod meros qilib qoldiriladigan egasi, doimiy egasi yoki foydalanuvchisining imoratga bo‘lgan mulk huquqi ayrim hollarda sud tomonidan e’tirof etilishi mumkin.

Bunday holda mulk huquqi e’tirof etilgan shaxs imoratni qurgan shaxsning xarajatlarini sud belgilagan miqdorda qoplaydi.

Biroq imorat:

boshqa shaxslarning huquqlari yoki qonuniy manfaatlarini buzsa;
fuqarolar hayoti va sog‘lig‘iga xavf tug‘dirsa;
qonunchilikda qurilish taqiqlangan hududda joylashgan bo‘lsa, unga nisbatan mulk huquqi e’tirof etilmaydi.

Qonunchilikda nazarda tutilgan maxsus holatlardan tashqari, noqonuniy qurilishni amalga oshirish uni keyinchalik albatta rasmiylashtirish mumkinligini anglatmaydi.

Qurilishni boshlashdan oldingi harakatlar

Qurilish, qayta qurish yoki rekonstruktsiya ishlarini boshlashdan oldin:

er uchastkasiga bo‘lgan huquq va uning foydalanish maqsadini tekshirish;
zarur ruxsatnomalarni olish;
loyiha hujjatlarini ishlab chiqish;
talab etilganda ekspertiza va kelishuvlardan o‘tkazish;
qurilishni belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tkazish lozim.