Standart qo‘llaniladigan transport vositalari

Transport vositalari qiymatini baholash 1–7-son Milliy baholash standartlari talablari asosida amalga oshiriladi. 15-son “Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti transport vositasining qiymatini va unga etkazilgan moddiy zararni aniqlashga doir qo‘shimcha talablarni belgilaydi.

Standart quyidagilarga nisbatan qo‘llaniladi:

• engil va yuk avtomobillari;
• avtobuslar;
• tirkamalar va yarimtirkamalar;
• maxsus va ixtisoslashtirilgan avtomobillar;
• qishloq xo‘jaligi hamda yo‘l-qurilish texnikalari;
• mototsikllar, mopedlar va skuterlar;
• velosipedlar;
• transport vositasining alohida qismlari, uzellari, agregatlari va boshqa komponentlari.

Transport vositasi sifatida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilmaydigan mashinalar 15-son standart doirasiga kirmaydi.

Agar qonunchilik hujjatida yoki baholash shartnomasida boshqa qiymat turi belgilanmagan bo‘lsa, transport vositasining bozor qiymati aniqlanadi.

Baholash uchun taqdim etiladigan ma’lumotlar

Baholash buyurtmachi va baholovchi tashkilot o‘rtasidagi shartnoma asosida o‘tkaziladi. Buyurtmachi, qoida tariqasida, quyidagilarni taqdim etadi:

• transport vositasi davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi guvohnoma — texnik pasport;
• mulk huquqini yoki transport vositasidan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar;
• hisobvaraq-ma’lumotnoma, oldi-sotdi, hadya yoki etkazib berish shartnomasi — ro‘yxatdan o‘tkazish hujjatlari mavjud bo‘lmaganda;
• transport vositasiga nisbatan mavjud cheklovlar haqidagi ma’lumotlar;
• qo‘shimcha jihozlar, ta’mirlash ishlari va almashtirilgan qismlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
• zarar baholanayotganda yo‘l-transport hodisasiga oid hujjatlar va ta’mirlash xarajatlarini tasdiqlovchi ma’lumotlar.

Baholovchi baholash maqsadi va transport vositasining xususiyatlaridan kelib chiqib, boshqa zarur hujjat va ma’lumotlarni ham so‘rashi mumkin. Taqdim etilgan ma’lumotlarning to‘g‘riligi uchun buyurtmachi javob beradi.

Ko‘zdan kechirish va identifikatsiya qilish

Transport vositasini ko‘zdan kechirish buyurtmachi yoki mulkdorning rasmiy vakili ishtirokida o‘tkaziladi. Baholovchi:

• transport vositasining rusumi, modeli, ishlab chiqarilgan yili va identifikatsiya raqamlarini hujjatlar bilan solishtiradi;
• yurilgan masofasi, butlanishi, texnik holati, nosozliklari va avvalgi ta’mirlash ishlarini o‘rganadi;
• transport vositasini suratga oladi;
• ko‘zdan kechirish natijasi bo‘yicha texnik holat to‘g‘risida dalolatnoma tuzadi.

Transport vositasini ko‘zdan kechirish imkonsiz bo‘lsa, baholash hujjatlar asosida o‘tkazilishi mumkin. Bunda hisobotda transport vositasi ko‘zdan kechirilmagani va buning sabablari ko‘rsatilishi shart.

Baholovchi identifikatsiya raqami, dvigatelь raqami yoki ro‘yxatdan o‘tkazish hujjatining haqiqiyligini ekspertiza qilmaydi. Ma’lumotlar o‘rtasida nomuvofiqlik aniqlansa, ularga aniqlik kiritilmaguncha baholash natijasidan foydalanish tavakkalchilik keltirib chiqarishi mumkin.

Baholash yondashuvlari va zarar miqdori

Baholovchi baholash maqsadi va mavjud axborotdan kelib chiqib quyidagi yondashuvlardan birini yoki bir nechtasini qo‘llaydi:

• qiyosiy yondashuv — o‘xshash transport vositalarining bozor narxlarini solishtirish;
• daromad yondashuvi — transport vositasidan olinishi kutilayotgan daromadni hisobga olish;
• xarajat yondashuvi — transport vositasini tiklash yoki almashtirish xarajatlaridan eskirishni chiqarib tashlash.

Shikastlangan transport vositasi bo‘yicha uning texnik holati, tiklash xarajatlari, yaroqli qoldiqlar qiymati va ta’mirlash natijasida yuzaga kelgan tovar qiymatining qo‘shimcha yo‘qotilishi baholanishi mumkin. Qo‘llanilgan usullar, hisob-kitoblar, farazlar va axborot manbalari baholash hisobotida asoslanishi kerak.

Baholash natijasi va nizolashish

Baholash natijasi baholash to‘g‘risidagi hisobot bilan rasmiylashtiriladi. Xizmatning narxi va uni bajarish muddati baholash shartnomasida belgilanadi.

Hisobot natijasiga rozi bo‘lmagan buyurtmachi uni boshqa baholovchi tashkilotga ekspertiza uchun taqdim etishi mumkin. Ekspert xulosasi bo‘yicha kelishmovchilik saqlanib qolsa, nizo sud tartibida hal etiladi.