Qarz berilganligini guvohlar orqali isbotlash

Qarz shartnomasining shakli

O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining ikkinchi qismiga muvofiq, fuqarolar o‘rtasidagi qarz shartnomasi qarz summasi bazaviy hisoblash miqdorining o‘n baravaridan ortiq bo‘lsa, oddiy yozma shaklda tuzilishi shart.

Agar shartnoma taraflaridan biri yuridik shaxs bo‘lsa, qarz summasidan qat’i nazar, shartnoma yozma shaklda tuziladi.

Qarz shartnomasi pul yoki ashyo qarz oluvchiga topshirilgan paytdan boshlab tuzilgan hisoblanadi.

Tilxat ham yozma dalil hisoblanadi

Qarz shartnomasining yozma shakliga rioya qilingan deb hisoblash uchun alohida murakkab shartnoma tuzish har doim ham shart emas.

Qarz oluvchi bergan:

tilxat;
pulni olganligini tasdiqlovchi hujjat;
qarz summasi va uni qaytarish majburiyatini ko‘rsatuvchi boshqa yozma hujjat qarz shartnomasining yozma shaklini tasdiqlashi mumkin.

Tilxatda taraflarning ma’lumotlari, berilgan summa, valyuta, pulni berish sanasi, qaytarish muddati va qarz oluvchining imzosi ko‘rsatilishi maqsadga muvofiq.

Guvoh ko‘rsatmasidan foydalanish cheklovi

Agar qonun bo‘yicha qarz shartnomasi yozma shaklda tuzilishi shart bo‘lsa, lekin taraflar bu talabga rioya qilmagan bo‘lsa, bu holat shartnomani avtomatik ravishda haqiqiy emas deb topishga olib kelmaydi.

Biroq O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining birinchi qismiga muvofiq, nizo chiqqan taqdirda taraflar bitimning:

tuzilganligini;
mazmunini;
bajarilganligini faqat guvohlarning ko‘rsatmalari bilan tasdiqlash huquqidan mahrum bo‘ladi.

Shu bilan birga taraflar yozma va boshqa maqbul dalillarni taqdim etish huquqini saqlab qoladi.

Muhim: yozma shakl majburiy bo‘lgan qarz bo‘yicha guvohning «pul berilganini ko‘rdim» degan ko‘rsatmasining o‘zi, odatda, qarz munosabatini isbotlash uchun etarli huquqiy asos bo‘lmaydi.

Boshqa dalillar

Qarz munosabatini tasdiqlash uchun sudga quyidagilar taqdim etilishi mumkin:

qarz oluvchining tilxati;
bank o‘tkazmasi yoki to‘lov hujjati;
qarzdor qarzni tan olgan yozishmalar;
elektron xabarlar;
qarzning bir qismi qaytarilganini tasdiqlovchi ma’lumotlar;
qonunga muvofiq olingan boshqa yozma, raqamli yoki ashyoviy dalillar.

Bank o‘tkazmasining o‘zi har doim ham pul aynan qarz sifatida berilganini isbotlamasligi mumkin. To‘lov maqsadi, taraflarning yozishmalari va boshqa holatlar ham baholanadi.

Qachon guvoh ko‘rsatmasidan foydalanish mumkin

Fuqarolar o‘rtasidagi qarz summasi BHMning o‘n baravaridan oshmasa va qonun yoki taraflar kelishuvida yozma shakl talab qilinmasa, shartnoma og‘zaki tuzilishi mumkin. Bunday holatda guvoh ko‘rsatmalari boshqa dalillar bilan birgalikda umumiy tartibda baholanadi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 1999-yil 24-sentabrdagi 16-son qarorida ham yozma shaklga rioya qilmaslik qarz shartnomasini o‘z-o‘zidan haqiqiy emas qilib qo‘ymasligi tushuntirilgan.

Pul olinganligi inkor etilmasa

Agar shaxs pulni olganini inkor etmasa, lekin uni qarz emas, hadya yoki boshqa asosda olganini bildirsa, sud taraflar taqdim etgan barcha dalillarni tekshiradi.

Har bir taraf o‘z talabi yoki e’tiroziga asos qilib ko‘rsatayotgan holatlarni isbotlashi shart.

Muhim: katta miqdorda pul berishda oddiy tilxat bo‘lsa ham rasmiylashtirish, pulni bank orqali o‘tkazish va to‘lov maqsadida «qarz» deb ko‘rsatish keyingi nizolarning oldini oladi.

Maqola foydali bo‘ldimi?

Bo‘limlar