Nogironligi bo‘lgan shaxslar mehnatga oid yakka tartibdagi munosabatlarda boshqa xodimlar bilan teng huquqlarga ega.

Shu bilan birga, ularga mehnatni muhofaza qilish, ish vaqti, dam olish vaqti, ta’tillar va boshqa mehnat shartlari bo‘yicha qonunchilikda nazarda tutilgan qo‘shimcha kafolat va imtiyozlar beriladi.

Mehnat shartlari xodimning holatini yomonlashtirmasligi kerak

Jamoa shartnomasi, ichki hujjatlar yoki mehnat shartnomasida belgilanadigan:

• ish haqi;
• ish vaqti va dam olish vaqti rejimi;
• yillik mehnat ta’tilining davomiyligi;
• mehnatni muhofaza qilish shartlari;
• boshqa mehnat kafolatlari

qonunchilikda belgilanganidan kam bo‘lishi yoki nogironligi bo‘lgan shaxsning holatini boshqa xodimlarga nisbatan yomonlashtirishi mumkin emas.

Xodimning qonunchilikda belgilangan huquqlarini cheklaydigan shartlar haqiqiy hisoblanmaydi.

Nogironlik belgisi bo‘yicha kamsitish taqiqlanadi

Nogironligi bo‘lgan shaxsga nisbatan:

• ishga qabul qilishda;
• mehnat vazifalarini taqsimlashda;
• ish haqini belgilashda;
• malaka oshirishda;
• yuqori lavozimga ko‘tarishda;
• mehnat shartnomasini bekor qilishda

nogironlik belgisi bo‘yicha kamsitishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Nogironligi sababli shaxs bilan mehnat shartnomasi tuzishni, uni lavozim bo‘yicha ko‘tarishni rad etish yoki mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusi bilan bekor qilish mumkin emas.

Bundan tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining xulosasiga ko‘ra:

• xodimning sog‘lig‘i kasbiy vazifalarini bajarishga monelik qilsa;
• mazkur ish xodimning o‘zi yoki boshqa shaxslarning hayoti va sog‘lig‘iga xavf tug‘dirsa;
• mehnat xavfsizligiga tahdid solsa

mustasno.

Tibbiy tavsiyalar ish beruvchi uchun majburiy

Tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining quyidagilar haqidagi tavsiyalari ish beruvchi tomonidan bajarilishi shart:

• to‘liqsiz ish vaqti rejimi;
• ish yuklamasini kamaytirish;
• ish joyini moslashtirish;
• maxsus jihozlardan foydalanish;
• mehnatning boshqa shart-sharoitlari.

Nogironligi bo‘lgan shaxsni sog‘lig‘i holatiga ko‘ra unga qarshi ko‘rsatma bo‘lgan ishda ishlatish taqiqlanadi.

Majburiy tibbiy ko‘riklar

Nogironligi bo‘lgan shaxs ishga qabul qilinishidan oldin dastlabki majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi.

Ishga qabul qilinganidan keyin u har yili majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishi kerak.

Tibbiy ko‘rik:

• ish beruvchining mablag‘lari hisobidan;
• ish vaqtida;
• ish joyi va o‘rtacha ish haqi saqlangan holda

o‘tkaziladi.

Tibbiy ko‘rik xarajatlarini xodimning zimmasiga yuklashga yo‘l qo‘yilmaydi.

I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimlarning ish vaqti

I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimlar uchun ish vaqtining davomiyligi haftasiga 36 soatdan oshmasligi kerak.

Kunlik ishning yoki smenaning davomiyligi tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tavsiyalariga muvofiq belgilanadi, ammo:

• olti kunlik ish haftasida — 6 soatdan;
• besh kunlik ish haftasida — 7 soat 30 daqiqadan

oshmasligi lozim.

Qisqartirilgan ish vaqtida ish haqi kamaytirilmaydi

I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimlar qisqartirilgan ish vaqtida ishlasa ham, ularning mehnatiga haq to‘lash tegishli kasb yoki lavozimda to‘liq ish vaqtida ishlaydigan xodimlar uchun belgilangan miqdorda amalga oshiriladi.

Ya’ni 36 soatlik ish haftasi ish haqini kamaytirish uchun asos bo‘lmaydi.

Xizmat safari va qo‘shimcha ishlarga jalb qilish

Nogironligi bo‘lgan xodimni:

• xizmat safariga yuborish;
• tungi ishlarga;
• ish vaqtidan tashqari ishlarga;
• dam olish kunlaridagi ishlarga;
• ishlanmaydigan bayram kunlaridagi ishlarga

faqat uning roziligi bilan jalb qilish mumkin.

Bunda bunday ish tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tavsiyalarida xodim uchun taqiqlanmagan bo‘lishi kerak.

Yillik mehnat ta’tili

I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimlarga har yili kamida 30 kalendarь kunlik mehnat ta’tili beriladi.

Ular yillik mehnat ta’tilidan o‘zlari uchun qulay bo‘lgan vaqtda foydalanish huquqiga ega.

I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimni yillik mehnat ta’tilidan chaqirib olishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Nogironlik ish yili davomida belgilansa

Agar ish yilining bir qismi xodimga nogironlik belgilanguniga qadar, qolgan qismi esa nogironlik belgilanganidan keyingi davrga to‘g‘ri kelsa, yillik mehnat ta’tilining davomiyligi har bir davrga mutanosib ravishda hisoblanadi.

Xuddi shu tartib nogironlik ish yili davomida olib tashlangan holatlarga ham tatbiq etiladi.

Ish haqi saqlanmaydigan ta’til

Ish beruvchi I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimning yozma arizasiga ko‘ra unga har yili 14 kalendarь kungacha ish haqi saqlanmaydigan ta’til berishi shart.

Bu ta’tilni berish ish beruvchining xohishiga bog‘liq emas — xodim yozma ariza berganda uni berish majburiy hisoblanadi.

Mehnat shartnomasini bekor qilish

Nogironlikning o‘zi mehnat shartnomasini bekor qilish uchun asos bo‘lmaydi.

Agar tibbiy xulosaga ko‘ra xodim avvalgi ishini bajara olmasa, ish beruvchi qonunchilikda belgilangan hollarda unga sog‘lig‘iga mos bo‘lgan boshqa ishni taklif qilishi kerak.

Mehnat shartnomasini bekor qilishga faqat Mehnat kodeksida nazarda tutilgan asoslar va tartibga rioya etilgan holda yo‘l qo‘yiladi.

Xodim o‘z huquqlarini qanday himoya qilishi mumkin?

Nogironligi bo‘lgan xodim mehnat huquqlari buzilgan taqdirda:

• ish beruvchiga;
• kasaba uyushmasiga;
• Davlat mehnat inspektsiyasiga;
• yuqori turuvchi organga;
• sudga

murojaat qilishi mumkin.

Xodim kamsitishni bartaraf etish, buzilgan huquqini tiklash, ish haqi va boshqa to‘lovlarni undirish, shuningdek etkazilgan moddiy va ma’naviy zararni qoplashni talab qilish huquqiga ega.