Hakamlik sudi afzalliklari, turlari va ish yuritish doirasi

Hakamlik sudi tushunchasi

Hakamlik sudi — fuqarolik-huquqiy munosabatlardan kelib chiquvchi nizolarni, shu jumladan tadbirkorlik sub’ektlari o‘rtasidagi iqtisodiy nizolarni hal etuvchi nodavlat tuzilma.

Hakamlik sudi davlat sudi hisoblanmaydi va yuridik shaxs maqomiga ega emas. Nizo mazkur sudga taraflar o‘rtasida tuzilgan yozma hakamlik bitimi asosida topshiriladi.

Hakamlik sudining afzalliklari

Hakamlik muhokamasida taraflar qonun doirasida:

hakamlik sudьyalarining soni va ularni tanlash tartibini belgilashi;
muhokama o‘tkaziladigan joy va tilni kelishib olishi;
qo‘llaniladigan protsessual qoidalarni tanlashi;
nizoni ko‘rib chiqish muddatini belgilashi;
malakali va mustaqil hakamlik sudьyalarini tanlashi mumkin.

Muhokama, qoida tariqasida, yopiq majlisda o‘tkaziladi. Hakamlik sudьyasi muhokama davomida o‘ziga ma’lum bo‘lgan axborotni taraflar yoki ularning huquqiy vorislari roziligisiz oshkor qilishga haqli emas.

Muhim: Hakamlik sudining protsessual moslashuvchanligi nizo har qanday holatda davlat sudiga qaraganda tezroq yoki arzonroq hal etilishini anglatmaydi. Muddat va xarajatlar tanlangan hakamlik sudining qoidalari, nizoning murakkabligi va taraflarning harakatlariga bog‘liq.

Hakamlik sudlarining turlari

Doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudi

Doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudi nodavlat notijorat tashkiloti tomonidan tashkil etiladi va uning huzurida faoliyat ko‘rsatadi.

U quyidagi harakatlar amalga oshirilganidan keyin tashkil etilgan hisoblanadi:

hakamlik sudini tashkil etish haqida qaror qabul qilinganda;
hakamlik sudining nizomi va reglamenti tasdiqlanganda;
kamida 3 nafar hakamlik sudьyasidan iborat ro‘yxat tasdiqlanganda.

Tashkil etuvchi NNT tegishli hujjatlarning nusxalarini hakamlik sudi joylashgan hududdagi adliya organiga yuboradi.

Muvaqqat hakamlik sudi

Muvaqqat hakamlik sudi taraflar o‘rtasidagi muayyan bitta nizoni hal qilish uchun tashkil etiladi va nizo ko‘rib chiqilganidan keyin o‘z faoliyatini tugatadi.

Muhokama boshlanishidan oldin raislik qiluvchi hakamlik sudьyasi yoki nizoni yakka tartibda ko‘radigan hakamlik sudьyasi hakamlik bitimi nusxasini hamda sud tashkil etilganligi haqidagi xabarnomani tegishli adliya organiga yuboradi.

Qaysi nizolar ko‘rib chiqiladi

Hakamlik sudlari:

shartnomani bajarish;
qarzni undirish;
etkazib berish, pudrat, ijara va xizmat ko‘rsatish;
mulkiy zararni qoplash;
tadbirkorlik sub’ektlari o‘rtasidagi boshqa fuqarolik va iqtisodiy nizolarni ko‘rib chiqishi mumkin.

Biroq buning uchun nizo hakamlik bitimi bilan qamrab olingan bo‘lishi kerak.

Qaysi nizolar ko‘rib chiqilmaydi

Hakamlik sudlari quyidagi munosabatlardan kelib chiquvchi nizolarni hal etmaydi:

ma’muriy;
oilaviy;
mehnatga oid;
er bilan bog‘liq;
binolar va inshootlarga egalik huquqini belgilashga oid;
byudjet mablag‘lari yoki davlat organlari, davlat tashkilotlari va davlat ishtirokidagi korxonalardan pul undirishga oid;
qonun bilan hakamlik muhokamasiga topshirilishi taqiqlangan boshqa nizolar.

Davlat organlari, davlat tashkilotlari va muassasalari, davlat ishtirokidagi korxonalar hamda fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari hakamlik sudini tashkil etishi va hakamlik bitimining tarafi bo‘lishi mumkin emas.

Tartib «Hakamlik sudlari to‘g‘risida»gi Qonun bilan belgilanadi.