Даромад декларацияси нима?

Жами йиллик даромад тўғрисидаги декларация — жисмоний шахснинг солиқ даврида олган даромадлари, ушлаб қолинган солиқ суммалари ва тўланиши лозим бўлган жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи кўрсатиладиган ҳужжат.

Солиқ даври календарь йил ҳисобланади. Декларация ўтган йилда олинган даромадлар бўйича тақдим этилади.

Кимлар декларация топширади?

Жисмоний шахс, жумладан, қуйидаги даромадларни олган бўлса, декларация тақдим этиши керак:

• солиқ агентида солиқ солинмаган мулкий даромадлар;
• солиқ агенти бўлмаган манбалардан олинган даромадлар;
• Ўзбекистондан ташқаридаги манбалардан олинган даромадлар;
• илм-фан, адабиёт ва санъат асарларини яратиш ҳамда улардан фойдаланиш учун муаллифлик ҳақи;
• солиқ агенти солиқ ушлаб қолмаган моддий наф тарзидаги даромадлар;
• жисмоний шахслардан олинган солиқ солинадиган даромадлар;
• декларация асосида солиқ тўлаш тартиби танланган даромадлар;
• солиқ ушлаб қолинмаган бошқа солиқ солинадиган даромадлар.

Муҳим: асосий иш жойидан ташқари даромад олинганининг ўзи ҳар доим декларация топшириш мажбуриятини англатмайди. Агар даромадни тўлаган солиқ агенти солиқни белгиланган тартибда тўлиқ ушлаб қолган бўлса, ушбу даромад бўйича алоҳида декларация талаб этилмаслиги мумкин.

Қайси даромадлар бўйича декларация талаб этилиши мумкин?

Амалиётда декларация, масалан, қуйидаги ҳолатларда тақдим этилади:

• кўчмас мулкни сотишдан солиқ солинадиган даромад олинганда;
• жисмоний шахсга мол-мулкни ижарага беришдан даромад олинганда ва солиқ манбада ушлаб қолинмаганда;
• чет элда ишлаш, хизмат кўрсатиш ёки инвестициядан даромад олинганда;
• жисмоний шахсдан ҳақ эвазига хизмат кўрсатиш ёки иш бажариш натижасида даромад олинганда;
• муаллифлик ҳақидан солиқ ушлаб қолинмаганда.

Эътибор беринг: ҳар бир даромад солиқ солинадиган даромад ҳисобланмайди. Солиқ кодексида солиқдан озод этилган даромадлар ҳам белгиланган.

Декларация қачон топширилади?

Жами йиллик даромад тўғрисидаги декларация ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 1 апрелидан кечиктирмай доимий яшаш жойидаги солиқ органига тақдим этилади.

Масалан: 2026 йилда олинган даромадлар бўйича декларация 2027 йил 1 апрелдан кечиктирмай топширилади.

Агар декларация топшириш муддатининг охирги куни дам олиш ёки ишланмайдиган кунга тўғри келса, солиқ қонунчилигида белгиланган муддатларни ҳисоблаш қоидалари қўлланилади.

Декларация қандай тақдим этилади?

Декларацияни:

• солиқ органига шахсан;
• почта орқали буюртма хат билан;
• солиқ тўловчининг шахсий кабинети ёки солиқ органларининг электрон хизматлари орқали тақдим этиш мумкин.

Электрон хизматга киришда амалдаги идентификация усулларидан фойдаланилади. ЭРИни албатта флешкага ёздириш ҳақидаги эски тартибга амал қилиш шарт эмас.

Декларацияда нималар кўрсатилади?

Декларацияда, асосан:

• солиқ тўловчи ҳақидаги маълумотлар;
• даромад манбаи;
• даромаднинг тури ва миқдори;
• даромад олинган давлат;
• солиқ агенти ушлаб қолган солиқ;
• чет давлатда тўланган солиқ;
• солиқ чегирмалари ва имтиёзлар;
• бюджетга қўшимча тўланиши ёки қайтарилиши лозим бўлган сумма кўрсатилади.

Декларацияга даромад ва ушлаб қолинган солиқ суммаларини тасдиқловчи ҳужжатлар илова қилинади.

Бундай ҳужжатлар жумласига шартнома, даромад тўғрисидаги маълумотнома, банк ҳужжатлари, олди-сотди ҳужжатлари ва чет давлатда солиқ тўланганини тасдиқловчи ҳужжатлар кириши мумкин.

Чет элдан олинган даромад

Ўзбекистон Республикасининг солиқ резиденти чет эл манбаларидан олган даромадларини ҳам декларацияда кўрсатади.

Агар ушбу даромаддан чет давлатда солиқ тўланган бўлса, халқаро шартнома ва Солиқ кодекси талабларига мувофиқ тўланган солиқ Ўзбекистонда ҳисобга олиниши мумкин.

Бунинг учун чет давлат ваколатли органи ёки бошқа тегишли манба томонидан берилган тасдиқловчи ҳужжат талаб этилади.

Муҳим: чет элда солиқ тўланганининг ўзи даромадни декларацияда кўрсатмаслик учун асос бўлмайди.

Солиқ қачон тўланади?

Декларация маълумотлари асосида ҳисобланган даромад солиғи ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 1 июнидан кечиктирмай тўланади.

Масалан: 2026 йилги даромадлар бўйича ҳисобланган солиқ 2027 йил 1 июндан кечиктирмай тўланади.

Солиқни банк, электрон тўлов тизимлари, шахсий кабинет ёки Soliq мобил иловаси орқали тўлаш мумкин.

Декларацияда хато аниқланса

Тақдим этилган декларацияда:

• даромад кўрсатилмай қолган;
• сумма нотўғри киритилган;
• солиқ чегирмаси асоссиз қўлланилган;
• ушлаб қолинган ёки чет элда тўланган солиқ нотўғри кўрсатилган бўлса, солиқ органига аниқлаштирилган декларация тақдим этиш лозим.

Агар хато натижасида қўшимча солиқ юзага келса, уни пеня ва бошқа ҳуқуқий оқибатлар келиб чиқишидан олдин тўлаш мақсадга мувофиқ.

Декларация топширилмаса нима бўлади?

Декларацияни белгиланган муддатда тақдим этмаслик, нотўғри маълумот киритиш ёки солиқни ўз вақтида тўламаслик:

• пеня ҳисобланишига;
• солиқ қарзини ундиришга;
• қонунчиликда белгиланган жавобгарликка сабаб бўлиши мумкин.