Суд ҳимоясида бўлиш ҳуқуқи

Суд орқали ҳимояланиш кафолати

Ўзбекистон Республикаси Конституциясига кўра, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш давлатнинг олий мақсадидир.

Ҳар ким:

ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган усуллар билан ҳимоя қилиш;
бузилган ҳуқуқларини тиклаш учун судга мурожаат қилиш;
давлат органлари, ташкилотлар ва улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари устидан шикоят қилиш;
уларнинг қонунга хилоф ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқига эга.

Судга мурожаат қилиш ҳуқуқидан маҳрум қилишга ёки шахсни судга мурожаат қилгани учун таъқиб этишга йўл қўйилмайди.

Қайси судга мурожаат қилинади

Мурожаат қилинадиган суд низонинг хусусиятига боғлиқ:

фуқаролик, оила, меҳнат ва уй-жойга оид низолар — фуқаролик ишлари бўйича судларда;
жиноят ишлари ва жиноят-процессуал шикоятлар — жиноят ишлари бўйича судларда;
давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг қарорлари, ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлигига оид оммавий-ҳуқуқий низолар — маъмурий судларда;
юридик шахслар ва тадбиркорлар ўртасидаги иқтисодий низолар — иқтисодий судларда кўрилади.

Судга мурожаат қилишда ишнинг судловга тааллуқлилиги ва ҳудудий судловга тегишлилиги тўғри аниқланиши керак.

Судда ишнинг холис кўрилиши

Ҳар кимга унинг иши:

ваколатли;
мустақил;
холис суд томонидан;
қонунда белгиланган муддатларда кўриб чиқилиши кафолатланади.

Тарафлар судда тенг процессуал ҳуқуқларга эга. Улар далиллар тақдим этиши, илтимосномалар бериши, иш материаллари билан танишиши, суд муҳокамасида иштирок этиши ва суд ҳужжати устидан шикоят қилиши мумкин.

Ҳеч ким қонунда белгиланган судловга тегишлилик ўзгартирилиб, бошқа судда кўрилишига мажбурланиши мумкин эмас.

Суд ҳужжати устидан шикоят қилиш

Биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори, ҳукми, қарори ёки ажрими устидан тегишли процессуал қонунчиликда белгиланган тартиб ва муддатларда:

апелляция;
кассация;
қонунда назарда тутилган ҳолларда тафтиш тартибида шикоят қилиниши мумкин.

Шикоят бериш муддати ва тартиби иш турига ҳамда суд ҳужжатининг хусусиятига қараб фарқ қилади. Шу сабабли суд ҳужжатида кўрсатилган шикоят қилиш тартибига риоя этиш зарур.

Электрон шаклда мурожаат қилиш

Судга мурожаат ва унга илова қилинган ҳужжатларни:

суд девонхонаси орқали;
почта орқали;
My.sud.uz портали орқали электрон шаклда юбориш мумкин.

Электрон мурожаат ҳам қонунда белгиланган талабларга жавоб бериши, унда тарафлар, талаблар, иш ҳолатлари ва уларни тасдиқловчи далиллар кўрсатилиши керак.

Халқаро органларга мурожаат қилиш

Агар шахс давлат ичида мавжуд бўлган барча ҳуқуқий ҳимоя воситаларидан фойдаланиб бўлган бўлса, Ўзбекистон қонунчилиги ва халқаро шартномаларга мувофиқ инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи халқаро органларга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.