Ўзбекистонда нотариат ва нотариуслар фаолияти

Нотариатнинг вазифаси

Нотариат жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини нотариал ҳаракатларни амалга ошириш орқали ҳимоя қилади.

Ўзбекистонда нотариал ҳаракатларни:

давлат нотариал идоралари нотариуслари;
хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариуслар;
қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда консуллар ва бошқа ваколатли мансабдор шахслар амалга оширади.

Давлат ва хусусий нотариуслар ҳақидаги маълумотлар нотариусларнинг ягона реестрида юритилади.

Муҳим: давлат нотариуси ва хусусий нотариус расмийлаштирган ҳужжатлар бир хил юридик кучга эга.

Бу қоида «Нотариат тўғрисида»ги Қонунда белгиланган.

Ким нотариус бўлиши мумкин

Нотариус бўлиш учун шахс:

Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлиши;
25 ёшдан кичик ва 65 ёшдан катта бўлмаслиги;
олий юридик маълумотга эга бўлиши;
юридик мутахассислик бўйича камида уч йиллик иш стажига эга бўлиши;
нотариал идорада камида бир йил стажировка ўташи;
малака имтиҳонини топшириши керак.

Айрим юридик касбларда етарли иш тажрибасига эга шахслар учун стажировка муддати қонунчиликда белгиланган тартибда қисқартирилиши ёки стажировкадан ўтиш бўйича алоҳида қоидалар қўлланилиши мумкин.

Ким нотариус бўла олмайди

Қуйидаги шахс нотариус бўла олмайди:

муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топилган шахс;
қасддан содир этган жинояти учун судланганлик ҳолати тугалланмаган ёки олиб ташланмаган шахс;
нотариус, адвокат, судья, прокурор, терговчи ёки бошқа ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган ходими сифатида касбий фаолиятига мос келмайдиган қилмишлари учун ишдан бўшатилган шахс — ишдан бўшатилган кундан бошлаб уч йил мобайнида.

Нотариуснинг мустақиллиги ва нотариал сир

Нотариус нотариал ҳаракатни амалга оширишда мустақил ва холис бўлиши, фақат қонунчилик талабларига амал қилиши шарт.

Нотариал ҳаракатлар, мурожаат қилган шахслар ва тақдим этилган ҳужжатлар тўғрисидаги маълумотлар нотариал сир ҳисобланади. Нотариал сирни сақлаш мажбурияти нотариус ёки нотариал идора ходими ишдан бўшаганидан кейин ҳам сақланиб қолади.

Нотариуснинг асосий ҳуқуқлари

Нотариус:

нотариал ҳаракатларни амалга оширади;
битим, ариза ва бошқа ҳужжатлар лойиҳаларини тузади;
ҳуқуқ ва мажбуриятларни тушунтиради;
давлат органлари ва ташкилотларидан зарур маълумотларни сўрайди;
электрон ахборот тизимлари орқали маълумотларни текширади;
қонунчиликка зид ҳужжатни тасдиқлашни рад этади.

Нотариуснинг асосий мажбуриятлари

Нотариус:

шахсни, муомала лаёқатини ва вакилнинг ваколатини текшириши;
битим тарафларининг ҳақиқий хоҳиш-иродасини аниқлаши;
нотариал ҳаракатнинг мазмуни ва ҳуқуқий оқибатларини тушунтириши;
манфаатлар тўқнашувига йўл қўймаслиги;
нотариал ҳужжатлар ва архивнинг сақланишини таъминлаши;
нотариал ҳаракатларни ахборот тизимида рўйхатга олиши шарт.

Электрон нотариат хизматлари

Нотариус қабулига олдиндан ёзилиш, мурожаат юбориш ва айрим нотариал хизматлардан электрон шаклда фойдаланиш учун E-notarius портали қўлланилиши мумкин.

Шахсни аниқлашда паспорт, ID-карта ёки шахсни тасдиқловчи бошқа амал қилувчи ҳужжатдан фойдаланилади. Нотариус зарур маълумотларни давлат ахборот ресурсларидан мустақил равишда олади.

Нотариуснинг жавобгарлиги

Хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус ўз фуқаролик жавобгарлигини суғурта қилиши шарт. Қонунга зид нотариал ҳаракат туфайли етказилган мулкий зарар белгиланган ҳолларда:

суғурта маблағлари;
нотариуснинг шахсий мол-мулки;
маблағлар етарли бўлмаса, Нотариал палата ҳузуридаги Компенсация фонди ҳисобидан қопланиши мумкин.

Нотариал ҳаракат, уни кечиктириш ёки амалга оширишни рад этиш ҳақидаги қарорни нотўғри деб ҳисоблаган манфаатдор шахс нотариал идора жойлашган ердаги судга шикоят қилишга ҳақли.