Безорилик нима

Безориликка ҳуқуқий баҳо беришда қилмишнинг оддий жамоат тартибини бузиш даражасида қолгани ёки жиноий безорилик аломатларига эга бўлгани муҳим.

Қонунчилик шу сабабли:

— майда безорилик учун маъмурий жавобгарликни;

— оғирроқ ҳаракатлар билан боғлиқ безорилик учун жиноий жавобгарликни белгилайди.

Майда безорилик

Майда безорилик — жамоат жойларида уятли сўзлар билан сўкиниш, фуқароларга ҳақоратомуз шилқимлик қилиш ҳамда жамоат тартиби ва фуқаролар осойишталигини бузувчи бошқа шунга ўхшаш ҳаракатларда ифодаланган жамиятда юриш-туриш қоидаларини қасддан менсимасликдир.

Масалан, жамоат жойида:

— уятли сўзлар билан сўкиниш;

— одамларга ҳақоратомуз тарзда шилқимлик қилиш;

— фуқароларнинг тинчлиги ва жамоат тартибини қасддан бузувчи шунга ўхшаш хатти-ҳаракатлар майда безорилик сифатида баҳоланиши мумкин.

Майда безорилик учун жазо

Майда безорилик учун:

— 3 БҲМдан 5 БҲМгача жарима;

— ёки 15 суткагача маъмурий қамоқ қўлланилиши мумкин.

Майда безорилик қачон жиноятга айланади

Майда безорилик билан Жиноят кодексининг 277-моддасидаги безорилик бир хил эмас.

Олий суд Пленуми тушунтиришига кўра, майда безориликда жиноий безорилик учун зарур бўлган:

— шахсни уриш-дўппослаш;

— баданга енгил шикаст етказиш;

— ёки ўзганинг мулкини нобуд қилиш ёхуд унга анча миқдорда зарар етказиш каби оқибатлар бўлмаслиги керак.

Агар майда безорилик ҳаракатлари давом этиб, кейинчалик ушбу жиноий аломатлардан бири юзага келса, шахс майда безорилик учун алоҳида маъмурий жавобгарликка эмас, безорилик жинояти учун жиноий жавобгарликка тортилади.

Эслатма: майда безориликнинг бир гуруҳ шахслар томонидан содир этилганининг ўзи уни автоматик равишда жиноятга айлантирмайди. Аввало Жиноят кодекси 277-моддаси биринчи қисмидаги безорилик аломатлари мавжуд бўлиши керак.

Жиноий безорилик

Безорилик — жамиятда юриш-туриш қоидаларини қасддан менсимасликнинг уриш-дўппослаш, баданга енгил шикаст етказиш ёки ўзганинг мулкини нобуд қилиш ёхуд унга анча зарар етказиш билан боғлиқ ҳолда содир этилишидир.

Жиноий безорилик учун юқоридаги барча оқибатлар бир вақтнинг ўзида мавжуд бўлиши шарт эмас. Масалан, безорилик замирида шахсни уриш-дўппослашнинг ўзи ҳам бошқа зарур аломатлар мавжуд бўлганда 277-модда бўйича баҳоланиши мумкин.

Уриш-дўппослаш деганда нима тушунилади

Олий суд Пленумига кўра, уриш-дўппослаш деганда жамиятда юриш-туриш қоидаларини қасддан бузган ҳолда шахснинг баданига тан жароҳати етказмасдан бир неча марта зарба бериш тушунилади.

Енгил тан жароҳати етказилганда эса унинг жабрланувчи соғлиғининг бузилишига олиб келган-келмагани безориликни 277-модданинг биринчи қисми бўйича баҳолаш учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга эмас.

Анча миқдордаги зарар қанча

Жиноят кодексида:

Анча миқдордаги зарар — 100 БҲМдан 300 БҲМгача бўлган зарар.

деб белгиланган.

Шунинг учун мулкка шикаст етказиш билан боғлиқ оддий жиноий безорилик таркибида зарар миқдори ҳам ҳуқуқий баҳолашда муҳим аҳамиятга эга.

Оддий жиноий безорилик учун жазо

Жиноят кодексининг 277-моддаси биринчи қисми бўйича:

— 50 БҲМдан 100 БҲМгача жарима;

— 300 соатгача мажбурий жамоат ишлари;

— ёки 3 йилгача ахлоқ тузатиш ишлари белгиланиши мумкин.

Қачон жавобгарлик оғирлашади

Безорилик:

— баданга ўртача оғир шикаст етказиб;

— бир гуруҳ шахслар томонидан;

— совуқ қурол ёки инсон соғлиғига амалда шикаст етказиши мумкин бўлган ашёни намойиш қилиб, уни қўллаш билан қўрқитиб ёхуд қўллаб;

— ўтакетган беҳаёлик билан;

— ёш бола, қария, ногиронлиги бўлган ёки ожиз аҳволдаги шахсни хўрлаб;

— ўзганинг мулкини нобуд қилиб ёки унга кўп миқдорда зарар етказиб содир этилса, жазо оғирлашади.

Бундай ҳолатларда:

— 300 соатдан 360 соатгача мажбурий жамоат ишлари;

— 1 йилдан 3 йилгача озодликни чеклаш;

— ёки 3 йилгача озодликдан маҳрум қилиш қўлланилиши мумкин.

Совуқ қуролни фақат кўрсатишнинг ўзи етарлими

Айрим ҳолларда — ҳа.

Олий суд Пленуми тушунтиришига кўра, безорилик вақтида совуқ қурол ёки инсон соғлиғига амалда зарар етказиши мумкин бўлган ашёни намойиш қилишнинг ўзи Жиноят кодекси 277-моддаси иккинчи қисми «в» банди бўйича квалификация қилиш учун етарли бўлиши мумкин.

Уни албатта ишлатиш ёки ишлатишга уриниш талаб этилмайди.

Энг оғир безорилик ҳолатлари

Безорилик:

— такроран ёки хавфли рецидивист томонидан;

— ўқотар қуролни намойиш қилиб, қўллаш билан қўрқитиб ёки қўллаб;

— оммавий тадбир вақтида;

— жамоат тартибини сақлаётган ҳокимият ёки жамоатчилик вакилига ёхуд безориликни тўхтатишга ҳаракат қилган бошқа фуқарога қаршилик кўрсатиб содир этилса:

— 3 йилдан 5 йилгача озодликни чеклаш;

— ёки 3 йилдан 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.

Ҳар қандай жанжал безориликми

Йўқ.

Безориликнинг асосий белгиси — шахснинг ўз ҳаракатлари билан жамоат тартибини қўпол равишда бузаётганини англаши ва содир этилган ҳаракат билан жамоат тартибининг бузилиши ўртасида сабабий боғланиш мавжудлигидир.

Агар бундай боғланиш бўлмаса, масалан, қилмиш фақат муайян шахсга нисбатан шахсий адоват ёки мулкий низо замирида содир этилган бўлса, у иш ҳолатларига қараб шахсга ёки мулкка қарши бошқа жиноят сифатида баҳоланиши мумкин.

Эслатма: кўчада ёки бошқа жамоат жойида жанжал содир бўлганининг ўзи қилмишни автоматик равишда «безорилик»ка айлантирмайди. Жиноятнинг мақсади, сабаби, ҳаракат хусусияти ва унинг жамоат тартибига таъсири биргаликда баҳоланади.

Ярашув орқали жавобгарликдан озод бўлиш мумкинми

Майда безорилик содир этган шахс:

— ўз айбига иқрор бўлса;

— жабрланувчи билан ярашса;

— етказилган зарарни бартараф этса, суд томонидан маъмурий жавобгарликдан озод қилиниши мумкин. Бироқ бир йил ичида ҳуқуқбузарликни такроран содир этган шахсга ушбу ярашув асоси татбиқ этилмайди.

Шунингдек, Жиноят кодекси 277-моддасининг биринчи қисмидаги безорилик ҳам ярашув қўлланиши мумкин бўлган жиноятлар рўйхатига киритилган.

Бунда шахс:

— айбини тан олиши;

— жабрланувчи билан ярашиши;

— етказилган зарарни бартараф этиши лозим.

Бу қоида 277-модданинг оғирлаштирилган иккинчи ва учинчи қисмларига татбиқ этилмайди.

Безорилик содир бўлганда нима қилиш керак

Ҳодиса давом этаётган ва шахслар хавфсизлигига таҳдид мавжуд бўлса, ички ишлар органларига мурожаат қилиш керак.

Имкони бўлса:

— ҳодисанинг видео ёки аудио ёзувларини;

— кузатув камералари мавжудлиги ҳақидаги маълумотни;

— гувоҳларнинг маълумотларини;

— мулкка етказилган зарарни тасдиқловчи материалларни;

— тан жароҳати бўлса, тиббий ҳужжатларни сақлаб қолиш мақсадга мувофиқ.

Қилмишнинг майда безорилик, жиноий безорилик ёки шахсга ёхуд мулкка қарши бошқа ҳуқуқбузарлик экани ишнинг барча ҳолатлари асосида ваколатли органлар томонидан белгиланади.