Коррупция — шахснинг ўз мансаб ёки хизмат мавқеидан шахсий манфаатлари ёхуд бошқа шахслар манфаатларини кўзлаб моддий ёки номоддий наф олиш мақсадида қонунга хилоф равишда фойдаланиши, шунингдек бундай нафни қонунга хилоф равишда тақдим этишдир.

Коррупция фақат пора олиш ёки бериш билан чекланмайди. Амалдаги қонунчилик мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш, айрим талон-торож ва мансабдорлик жиноятлари ҳамда бошқа белгиланган қилмишларни коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар доирасида баҳолайди. 2026 йилги қонун билан «коррупцияга оид жиноятлар» тушунчаси янада аниқлаштирилди.

Манфаатлар тўқнашуви масаласи ҳозир алоҳида «Манфаатлар тўқнашуви тўғрисида»ги Қонун билан тартибга солинади. Қонун 2024 йил 6 декабрдан кучга кирган.

Ходим ўз шахсий манфаатлари лавозим ёки хизмат вазифаларини лозим даражада бажаришига таъсир қиладиган ёки таъсир қилиши мумкин бўлган ҳаракатлардан тийилиши шарт. Реал манфаатлар тўқнашуви юзага келганда у тегишли раҳбар ёки махсус бўлинмани қарор қабул қилингунига қадар хабардор қилиши керак.

Коррупцияга қарши курашиш агентлиги манфаатлар тўқнашувини тартибга солиш соҳасида махсус ваколатли давлат органи ҳисобланади.

Амалдаги Қонунга кўра коррупцияга қарши курашиш бўйича фаолиятни бевосита амалга оширувчи давлат органлари ва тузилмалари қаторига:

— Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлиги;

— Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси;

— Давлат хавфсизлик хизмати;

— Ички ишлар вазирлиги;

— Адлия вазирлиги;

— Бош прокуратура ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаменти киради.

Коррупцияга қарши курашиш агентлиги коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш соҳасида давлат сиёсатини шакллантириш ва амалга ошириш бўйича махсус ваколатли орган ҳисобланади.

Давлат органлари ва ташкилотларида комплаенс ва коррупцияга қарши ички назорат тузилмалари қонунчиликда белгиланган тартибда ташкил этилади.

Улар:

— ички коррупцияга қарши сиёсатни амалга оширишда иштирок этади;

— коррупция хавфларини аниқлайди ва баҳолайди;

— коррупция ҳолатларининг олдини олиш механизмларини жорий этади;

— манфаатлар тўқнашуви ва аффилланганликнинг олдини олиш чораларини кўради;

— аниқланган материалларни ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга тақдим этиши мумкин.

Ушбу тузилмалар фаолиятини Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясининг Комплаенс хизмати мувофиқлаштиради.

Ҳа. Коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар ҳақида хабар берувчи шахсларни рағбатлантириш давлат томонидан кафолатланади. 2026 йилги қонун билан ушбу кафолат қонун даражасида янада мустаҳкамланган.

Амалдаги рағбатлантириш тартибига кўра бир йўла пул мукофоти коррупцияга оид ҳуқуқбузарликнинг тури, жиноятнинг оғирлиги ва пора ёки етказилган зарар миқдорига қараб фарқ қилади. Advice.uzдаги амалдаги жадвалда қуйидаги миқдорлар келтирилган.

Маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳақида хабар берганда

Коррупцияга оид маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳақида хабар учун — 3 БҲМ.

Пора ёки зарар 30 БҲМгача бўлса

Жиноят тоифасига қараб:

— ижтимоий хавфи катта бўлмаган жиноят — 5 БҲМ;

— унча оғир бўлмаган жиноят — 7 БҲМ;

— оғир жиноят — 10 БҲМ;

— ўта оғир жиноят — 15 БҲМ.

Пора ёки зарар 30 БҲМдан 100 БҲМгача бўлса

— ижтимоий хавфи катта бўлмаган жиноят — 10 БҲМ;

— унча оғир бўлмаган жиноят — 15 БҲМ;

— оғир жиноят — 20 БҲМ;

— ўта оғир жиноят — 25 БҲМ.

100 БҲМдан юқори бўлса

Белгиланган ҳолатларда мукофот:

— анча миқдор учун — пора ёки зарар миқдори ёхуд ўзлаштирилган мулк қийматининг 15 фоизи;

— кўп ёки жуда кўп миқдор учун — тегишли миқдорнинг 10 фоизи асосида ҳисобланади.

Қидирувдаги шахснинг жойлашган жойи ҳақида хабар учун 5 БҲМ, бир вақтнинг ўзида икки ёки ундан ортиқ қидирувдаги шахс ҳақида хабар учун 7 БҲМ мукофот назарда тутилган.

Эслатма: коррупция ҳақида ҳар қандай хабар берилганининг ўзи автоматик равишда пул мукофоти олиш ҳуқуқини бермайди. Мукофот Вазирлар Маҳкамаси тасдиқлаган махсус тартибдаги шартлар ва хабар натижаси асосида ҳал этилади.

2026 йилги муҳим янгиликка кўра, ўзи ишлаётган давлат органида коррупцияга оид жиноят ҳақида асосли хабар берган шахсга нисбатан Коррупцияга қарши курашиш агентлигини олдиндан хабардор қилмасдан 2 йил давомида интизомий жазо чорасини қўллашга йўл қўйилмайди.

Бу хабар берган шахсни иш жойида асоссиз босим ва таъқибдан ҳимоя қилишга қаратилган қўшимча кафолатдир.

Оддий пора олиш учун:

— 50–100 БҲМ жарима;

— муайян ҳуқуқдан маҳрум этилган ҳолда 2–5 йил озодликни чеклаш;

— ёки 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш белгиланган.

Такроран, кўп миқдорда, пора сўраб товламачилик йўли билан ёки бир гуруҳ мансабдор шахслар томонидан содир этилса — 5–10 йил, жуда кўп миқдорда ёки уюшган гуруҳ манфаатида содир этилса — 10–15 йил озодликдан маҳрум қилиш назарда тутилган.

Давлат фуқаролик хизматчиси жисмоний ёки юридик шахсдан ўз хизмат ваколатини унинг манфаатида бажариш ёки бажармаслик эвазига совға қабул қилиши мумкин эмас.

Қонунчиликда:

— давлат органининг тегишли қарори асосида алоҳида хизматлари учун берилган совғалар;

— мусобақа ва танловлардаги ютуқлар;

— давлат байрамлари, муҳим саналар ва бошқа расмий тадбирлардаги айрим мукофотлар;

— хизмат сафари, халқаро ва бошқа расмий тадбирларда махсус тартибда олинадиган совғалар бўйича алоҳида қоидалар мавжуд.