НОГИРОНЛИК ПЕНСИЯСИ

Ногиронлик пенсияси қонунчиликда белгиланган тартибда:

— I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсларга;
— Чернобиль АЭСдаги авария туфайли майибланиш ёки касаллик оқибатида III гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсларга тайинланади.

Ногиронлик сабаби ва гуруҳи, ногиронлик бошланган вақт, шунингдек ногиронлик белгиланадиган муддат тиббий-ижтимоий эксперт комиссиялари томонидан аниқланади.

ПЕНСИЯ ТАЙИНЛАШ ШАРТЛАРИ

Меҳнатда майибланиш ёки касб касаллиги оқибатида ногиронлик пенсияси иш стажидан қатъи назар тайинланади.

Умумий касаллик ва бошқа сабаблар оқибатида ногиронлик пенсияси ногиронлик бошланган вақтда фуқаронинг ёшига мувофиқ талаб этиладиган иш стажи мавжуд бўлганда тайинланади.

ПЕНСИЯ ТАЙИНЛАШ ТАРТИБИ

Ногиронлик пенсияси фуқаронинг алоҳида мурожаатини талаб этмаган ҳолда проактив шаклда тайинланади.

Пенсияни проактив шаклда тайинлаш техник сабабларга кўра имкони бўлмаса ёки зарур маълумотлар ахборот тизимларида мавжуд бўлмаса, фуқаро ёки унинг қонуний вакили:

— яшаш жойидаги Пенсия жамғармаси бўлимига;
— Давлат хизматлари марказига;
— Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали мурожаат қилиши мумкин.

Фуқаро пенсия олиш ҳуқуқи пайдо бўлганидан кейин исталган вақтда, муддат билан чекланмаган ҳолда пенсия тайинлашни сўраб мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

ПЕНСИЯ ТАЙИНЛАШДА ТАЛАБ ЭТИЛАДИГАН МАЪЛУМОТ ВА ҲУЖЖАТЛАР

Пенсия тайинлаш учун зарур маълумотлар давлат органлари ва ташкилотларининг ахборот тизимларидан электрон шаклда олинади.

Агар меҳнат стажи, иш ҳақи ёки пенсия миқдорига таъсир қилувчи бошқа маълумотлар рақамлаштирилмаган бўлса, фуқаро ёки унинг қонуний вакили қуйидагиларни тақдим этиши мумкин:

— иш стажини, шу жумладан махсус иш стажини тасдиқловчи ҳужжатлар;
— иш ҳақи тўғрисидаги маълумотлар;
— қонунчиликда назарда тутилган бошқа зарур ҳужжатлар.

НОГИРОНЛИК ПЕНСИЯСИНИ ТАЙИНЛАШ МУДДАТИ

Агар пенсия тайинлашни сўраб ногиронлик белгиланган кундан эътиборан 60 кундан кечиктирмай мурожаат қилинса, ногиронлик пенсияси тиббий-ижтимоий эксперт комиссияси томонидан ногиронлик белгиланган кундан бошлаб тайинланади.

Агар 60 кунлик мурожаат қилиш муддати ўтказиб юборилган бўлса, пенсия мурожаат қилинган кундан бошлаб тайинланади.

Ногиронлик пенсияси ногиронлик белгиланган бутун давр учун тайинланади.

Ногиронлиги бўлган 60 ёшдан ошган эркакларга ва 55 ёшдан ошган аёлларга ногиронлик пенсияси умрбод тайинланади. Уларни қайта тиббий кўрикдан ўтказиш фақат ўз аризасига кўра амалга оширилади.

НОГИРОНЛИК ПЕНСИЯСИ ОЛИШ УЧУН ТАЛАБ ЭТИЛАДИГАН ИШ СТАЖИ

Умумий касаллик оқибатида ногиронлик пенсияси ногиронлик бошланган вақтга қадар қуйидаги иш стажи мавжуд бўлганда тайинланади:

20 ёшдан 23 ёшга етгунга қадар — 2 йил;
23 ёшдан 26 ёшга етгунга қадар — 3 йил;
26 ёшдан 31 ёшга етгунга қадар — 5 йил;
31 ёшдан 36 ёшга етгунга қадар — 7 йил;
36 ёшдан 41 ёшга етгунга қадар — 9 йил;
41 ёшдан 46 ёшга етгунга қадар — 11 йил;
46 ёшдан 51 ёшга етгунга қадар — 14 йил;
51 ёшдан 56 ёшга етгунга қадар — 17 йил;
56 ёш ва ундан ошганда — 20 йил.

20 ёшга тўлгунга қадар ишлаш даврида ёки ишлаш тўхтатилганидан кейин умумий касаллик туфайли ногиронлиги бўлган шахс деб топилган фуқароларга пенсия иш стажидан қатъи назар тайинланади.

Меҳнатда майибланиш ёки касб касаллиги оқибатидаги ногиронлик пенсиясидан умумий касаллик оқибатидаги ногиронлик пенсиясига ўтказилганда зарур иш стажи ногиронлик биринчи марта белгиланган вақтдаги ёшга қараб аниқланади.

ПЕНСИЯГА УСТАМА ҲАҚЛАР

Айрим тоифадаги шахсларга пенсияни ҳисоблашнинг базавий миқдорига нисбатан қуйидаги устама ҳақлар белгиланади:

— I гуруҳ уруш оқибатида ногиронлиги бўлган шахсларга — 150 фоиз;
— II гуруҳ уруш оқибатида ногиронлиги бўлган шахсларга — 125 фоиз;
— кўриш бўйича I гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсларга — 100 фоиз;
— I гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсларга — 75 фоиз;
— II гуруҳ ёлғиз ногиронлиги бўлган шахсларга — 75 фоиз.

НОГИРОНЛИК ПЕНСИЯСИНИ ҚАЙТА ҲИСОБЛАШ

I ёки II гуруҳ ногиронлик пенсияси тайинланганидан кейин камида бир йил иш стажига эга бўлган шахснинг пенсияси иш стажи ва иш ҳақи ҳисобга олинган ҳолда ҳар икки йилда бир марта проактив шаклда қайта ҳисобланади.

Пенсияни проактив шаклда қайта ҳисоблаш имкони бўлмаса, бу ҳақда пенсионерга СМС-хабар юборилади ва пенсия умумий тартибдаги мурожаат асосида қайта ҳисобланади.

Қайта ҳисобланган пенсия проактив қайта ҳисоблаш санасидан кейинги ойнинг биринчи кунидан бошлаб тўланади.

ҲАЁТИЙ МИСОЛ

Савол: меҳнатда майибланиш ёки умумий касаллик сабабли ногиронлиги бўлган шахсга ногиронлик пенсиясини тайинлаш иш стажига боғлиқми?

Жавоб: меҳнатда майибланиш ёки касб касаллиги оқибатида ногиронлик пенсияси иш стажидан қатъи назар тайинланади. Умумий касаллик оқибатидаги ногиронлик пенсияси эса фуқаронинг ёшига мувофиқ қонунчиликда белгиланган иш стажи мавжуд бўлганда тайинланади.