Харидор билиши керак бўлган 5 муҳим ҳуқуқ

1. Нуқсонли товар бўлса, талабни харидор танлайди

Агар сотувчи товардаги нуқсонни харид вақтида олдиндан маълум қилмаган бўлса, истеъмолчи ўз хоҳишига кўра:

товарни худди шундай марка ёки моделдаги сифатли товарга алмаштириш;
бошқа марка ёки моделга алмаштириб, нархини қайта ҳисоблаш;
нуқсонни бепул бартараф этиш ёки таъмирлаш харажатларини қоплатиш;
харид нархини нуқсонга мутаносиб камайтириш;
шартномани бекор қилиб, тўланган пул ва етказилган зарарни қоплаш талабларидан бирини қўйиши мумкин.

Бу ҳуқуқ 24 соат билан чекланмайди. Нуқсон кафолат ёки яроқлилик муддатида аниқланса, шу муддат давомида талаб қўйиш мумкин. Агар бундай муддатлар белгиланмаган бўлса — 6 ой ичида, кўчмас мулк бўйича эса, қоида тариқасида, 2 йил ичида талаб қўйилади.

2. Чек йўқлиги ҳар доим ҳуқуқдан маҳрум қилмайди

Касса ёки товар чеки харидни тасдиқлашнинг энг қулай далилларидан бири. Бироқ нуқсонли товар бўйича талабни кўриб чиқиш учун харидни бошқа ҳужжатлар ёки далиллар билан ҳам тасдиқлаш мумкин. Кафолатли товарларда тегишлича расмийлаштирилган техник паспорт ёки унинг ўрнини босувчи ҳужжат ҳам аҳамиятга эга.

Шу сабаб чекни сақлаш тавсия этилади, аммо «чек йўқ — ҳеч қандай талаб қабул қилинмайди» деган ёндашув ҳар доим ҳам қонунга мувофиқ эмас.

3. «Алмаштирилмайди ва қайтарилмайди» деган ёзув барча ҳолатларга татбиқ этилмайди

Сотувчи оддий эълон ёки ички қоида билан истеъмолчининг нуқсонли товар бўйича қонунда белгиланган ҳуқуқларини бекор қила олмайди. Истеъмолчининг қонунчиликда назарда тутилган ҳуқуқларини камситадиган шартлар ҳақиқий эмас.

Бироқ бу ҳар қандай сифатли товарни исталган ҳолатда қайтариш мумкин дегани эмас. Мақбул сифатли айрим товарлар қонунчиликда белгиланган рўйхатга мувофиқ алмаштирилмайди ва қайтарилмайди.

4. Товар ҳақида тўғри ва тўлиқ маълумот олиш ҳуқуқи бор

Истеъмолчи товар, иш ёки хизматнинг хусусиятлари, нархи, ишлаб чиқарувчиси ёки сотувчиси, кафолати, хизмат ёки яроқлилик муддати ва хавфсиз фойдаланиш шартлари ҳақида тўғри ва тушунарли маълумот олиш ҳуқуқига эга.

Нотўғри ёки етарли бўлмаган ахборот, шу жумладан чалғитувчи реклама сабабли ҳуқуқ бузилса, сотувчига талаб қўйиш, Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитасига ёки судга мурожаат қилиш мумкин.

5. Чегирмада олинган товар ҳам истеъмолчи ҳуқуқларидан ташқарида эмас

Товар «акция» ёки чегирмада сотиб олинганининг ўзи истеъмолчини нуқсонли товар бўйича қонуний ҳуқуқлардан маҳрум қилмайди.

Агар муайян нуқсон харид вақтида истеъмолчига олдиндан очиқ маълум қилинмаган бўлса, нуқсонли товарга нисбатан алмаштириш, таъмирлаш, нархни камайтириш ёки шартномани бекор қилиш каби умумий қоидалар қўлланилади.

Эслатма: чегирма айнан истеъмолчига олдиндан маълум қилинган муайян нуқсон сабабли берилган бўлса, кейинчалик худди шу маълум қилинган нуқсонни асос қилиб талаб қўйиш масаласи бошқача баҳоланади.

Норматив ҳужжатлар

Ўзбекистон Республикасининг «Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонуни, 26.04.1996 йилдаги 221-I-сон