Ҳадя шартномасини бекор қилиш асослари

Ҳадяни суд орқали бекор қилиш

Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодексига мувофиқ ҳадя олувчи ҳадя қилувчининг, унинг оила аъзолари ёки яқин қариндошларининг ҳаёти ёхуд соғлиғига қарши атайлаб жиноят содир этса, ҳадя суд тартибида бекор қилиниши мумкин.

Агар ҳадя олувчи ҳадя қилувчини қасддан ўлдирган бўлса, ҳадя қилувчининг ворислари ҳадяни бекор қилиш талаби билан судга мурожаат қилишга ҳақли.

Муҳим! Бундай ҳолларда шартнома автоматик равишда бекор бўлмайди. Манфаатдор шахс судга талаб киритиши ва қонунда белгиланган ҳолатларни исботлаши керак.

Ҳадянинг йўқ бўлиб кетиш хавфи

Агар ҳадя қилинган буюм ҳадя қилувчи учун катта номулкий қийматга эга бўлса ва ҳадя олувчининг унга муносабати буюмнинг бутунлай йўқ бўлиб кетиши хавфини туғдирса, ҳадя қилувчи суддан ҳадяни бекор қилишни талаб қилиши мумкин.

Бунда буюмнинг оддий бозор қиймати эмас, унинг ҳадя қилувчи учун шахсий, оилавий, тарихий ёки маънавий аҳамияти ҳам ҳисобга олиниши мумкин.

Тўловга қобилиятсизлик олдидан қилинган ҳадя

Манфаатдор шахснинг талабига кўра суд якка тартибдаги тадбиркор, юридик ёки жисмоний шахс томонидан:

тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги қонунчилик қоидалари бузилган ҳолда;
тўловга қобилиятсизлик ҳақида иш қўзғатилишидан олдинги бир йил ичида;
тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ маблағлар ҳисобидан қилинган ҳадяни бекор қилиши мумкин.

Мазкур асос кредиторларнинг қонуний манфаатларини ҳимоя қилишга қаратилган.

Ҳадя олувчи олдин вафот этганда

Ҳадя шартномасида ҳадя олувчи ҳадя қилувчидан олдин вафот этса, ҳадя қилувчи ҳадяни бекор қилиш ҳуқуқига эга эканлиги назарда тутилиши мумкин.

Бу ҳуқуқ шартномада бевосита белгиланмаган бўлса, ҳадя олувчининг вафоти ҳадяни автоматик равишда бекор қилмайди.

Ҳадя бекор қилинганда мол-мулкни қайтариш

Ҳадя бекор қилинган пайтда ҳадя қилинган ашё асл ҳолатда сақланиб қолган бўлса, ҳадя олувчи уни ҳадя қилувчига қайтариши шарт.

Агар мол-мулк бошқа шахсга ўтказилган, истеъмол қилинган ёки йўқ қилинган бўлса, унинг қийматини ундириш масаласи низонинг ҳолатлари ва фуқаролик қонунчилиги асосида ҳал қилинади.

Ҳадяни бекор қилиш ва шартномани ҳақиқий эмас деб топиш

Ҳадяни бекор қилиш шартномани ҳақиқий эмас деб топишдан фарқ қилади:

ҳадяни бекор қилишда шартнома дастлаб қонуний тузилган бўлади, аммо кейин қонундаги махсус асос юзага келади;
ҳақиқий эмас деб топишда шартнома тузилган пайтдаёқ қонун талаблари бузилган бўлади.

Муҳим! Ҳадя шартномасини бажаришдан бош тортиш ва ҳадяни бекор қилиш қоидалари оғзаки тузилган оддий ҳадя шартномаларига нисбатан қўлланмайди.