Банк омонати (депозити)

Социальный банковский вклад

Банк омонати нима?

Банк омонати шартномаси бўйича банк омонатчидан қабул қилинган ёки унинг номига келиб тушган пул маблағларини шартномада белгиланган тартибда қайтариш ҳамда улар учун фоизлар ва (ёки) бошқа даромадлар тўлаш мажбуриятини олади.

Банк омонати шартномаси ёзма шаклда тузилади. Омонат қўйилганлиги омонат дафтарчаси, омонат (депозит) сертификати ёки қонунчилик ва банк қоидаларига мувофиқ бошқа ҳужжат билан тасдиқланиши мумкин.

Омонатларнинг қандай турлари бор?

Банк омонати:

талаб қилиб олингунча сақланадиган омонат — омонатчининг талаби билан қайтариладиган;
муддатли омонат — шартномада белгиланган муддат тугаганидан кейин қайтариладиган;
қонунчиликка зид бўлмаган бошқа қайтариш шартлари асосидаги омонат шаклида бўлиши мумкин.

Омонат бўйича фоиз ставкаси, бошқа даромадлар, маблағни тўлдириб бориш имконияти, қисман ечиб олиш ва бошқа шартлар банк билан тузилган шартномада белгиланади.

Муддатли омонатни муддатидан олдин олиш мумкинми?

Ҳа. Банк, қоида тариқасида, омонатчининг талаби билан омонатни ёки унинг бир қисмини қайтариши шарт.

Бироқ муддатли ёки бошқа шартли омонатни белгиланган муддатдан олдин олиш нияти бўлса, омонатчи банкни маблағни олишни режалаштираётган санадан камида 1 ой олдин хабардор қилиши керак.

Бундай омонат муддатидан олдин қайтарилса, шартномада бошқача қоида белгиланмаган бўлса, омонат бўйича фоизлар ёки бошқа даромадлар тўланмайди. Шу сабабли омонатни очишдан олдин муддатидан олдин ечиб олиш шартларини текшириш муҳим.

Омонатлар давлат томонидан кафолатланадими?

Қонунда назарда тутилган истиснолардан ташқари, жисмоний шахслар, якка тартибдаги тадбиркорлар ва юридик шахсларнинг банклардаги миллий ва чет эл валютасидаги омонатлари кафолатлаш объектлари ҳисобланади.

Кафолат ҳодисаси юз берганда бир банкда бир омонатчига:

кафолатланадиган маблағ 200 млн сўм ёки ундан кам бўлса — тўлиқ миқдорда;
маблағ 200 млн сўмдан ортиқ бўлса — 200 млн сўм компенсация тўланади. Бир банкда бир нечта кафолатланадиган омонат мавжуд бўлиши умумий лимитни алоҳида-алоҳида оширмайди.

Ҳар қандай банк маблағи кафолатланадими?

Йўқ. Қонунда кафолатланмайдиган маблағлар ҳам белгиланган. Масалан, айрим молия ташкилотлари ва давлат ташкилотларининг омонатлари, банкнинг айрим алоқадор шахслари маблағлари, чет элдаги филиаллардаги омонатлар, шахсий жамғариб бориладиган пенсия ҳисобварақларидаги маблағлар ва исломий банклардаги инвестициявий омонатлар умумий кафолат тизимига кирмайди.

Эслатма: омонат очишда фақат юқори фоиз ставкасига эмас, балки маблағни муддатидан олдин олиш шартлари, фоиз ёки бошқа даромадни қайта ҳисоблаш тартиби ва омонатнинг кафолатланишига ҳам эътибор бериш керак.