Пора олиш, пора бериш ва воситачилик қилиш

Пора олиш нима

Пора олиш — давлат органи, давлат иштирокидаги ташкилот ёки фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи мансабдор шахсининг ўз хизмат мавқеидан фойдаланиб муайян ҳаракатни бажариши ёки бажармаслиги эвазига шахсан ёки воситачи орқали қонунга хилоф равишда моддий қимматлик олиши ёхуд мулкий манфаатдор бўлишидир.

Пора фақат нақд пул шаклида бўлиши шарт эмас. Қонун моддий қимматликлар ва мулкий манфаатни ҳам қамраб олади.

Оддий пора олиш учун жавобгарлик

Пора олишнинг асосий таркиби учун:

— 50 БҲМдан 100 БҲМгача жарима;

— муайян ҳуқуқдан маҳрум этилган ҳолда 2 йилдан 5 йилгача озодликни чеклаш;

— ёки 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш назарда тутилган.

Қачон жазо оғирлашади

Пора олиш:

— такроран;

— хавфли рецидивист ёки аввал пора бериш ёки воситачилик жиноятини содир этган шахс томонидан;

— кўп миқдорда;

— пора сўраб товламачилик қилиш йўли билан;

— бир гуруҳ мансабдор шахслар томонидан олдиндан тил бириктириб содир этилса, 5 йилдан 10 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.

Пора:

— жуда кўп миқдорда;

— уюшган гуруҳ манфаатларини кўзлаб олинса, 10 йилдан 15 йилгача озодликдан маҳрум қилиш белгиланади.

Амалдаги жиноят қонунчилигида кўп миқдор пора 300–500 БҲМ, жуда кўп миқдор эса 500 БҲМ ва ундан ортиқ миқдор билан боғлиқ. Advice.uzнинг мавжуд материалидан ҳам шу чегаралар келтирилган.

Пора бериш

Пора бериш — мансабдор шахсга унинг хизмат мавқеидан фойдаланиб пора берувчининг манфаатида ҳаракат қилиши ёки ҳаракат қилмаслиги эвазига бевосита ёки воситачи орқали моддий қимматлик бериш ёхуд мулкий манфаатдор этишдир.

Оддий пора бериш учун:

— 50 БҲМдан 100 БҲМгача жарима;

— 2 йилдан 5 йилгача озодликни чеклаш;

— ёки 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш белгиланиши мумкин.

Такроран ёки кўп миқдорда пора берилса — 5 йилдан 10 йилгача, жуда кўп миқдорда ёки уюшган гуруҳ манфаатида берилса — 10 йилдан 15 йилгача озодликдан маҳрум қилиш назарда тутилган.

Пора талаб қилинган шахс жавобгарликдан озод бўлиши мумкинми

Ҳа, лекин қонундаги шартларнинг барчаси бажарилиши керак.

Агар шахсга нисбатан пора сўраб товламачилик қилинган бўлса ва у:

— жиноий ҳаракат содир этилганидан кейин 30 сутка ичида ўз ихтиёри билан хабар берса;

— чин кўнгилдан пушаймон бўлса;

— жиноятни очишда фаол ёрдам берса, пора берганлик учун жавобгарликдан озод қилинади.

Эслатма: фақат «кейин ўзим хабар бердим» деган ҳолатнинг ўзи етарли эмас. Пора берувчини ушбу асосда озод қилиш учун пора сўраб товламачилик қилинган бўлиши, 30 сутка ичида ихтиёрий хабар бериш, чин кўнгилдан пушаймонлик ва фаол ёрдам шартлари биргаликда мавжуд бўлиши лозим.

Пора олиш-беришда воситачилик

Воситачилик — пора олиш ёки бериш ҳақида келишувга эришишга қаратилган фаолият, шунингдек манфаатдор шахслар топшириғи бўйича порани бевосита етказиб беришдир.

Оддий воситачилик учун:

— 50–100 БҲМ жарима;

— 2–5 йил озодликни чеклаш;

— ёки 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш назарда тутилган.

Оғирлаштирилган ҳолатларда жазо 5–10 йил, ҳақ эвазига, жуда кўп миқдорда ёки уюшган гуруҳ манфаатида воситачилик қилинганда 10–15 йил озодликдан маҳрум қилишгача етади.

Воситачи жиноят содир этилганидан кейин 30 сутка ичида ўз ихтиёри билан хабар бериб, чин кўнгилдан пушаймон бўлса ва жиноятни очишда фаол ёрдам берса, жавобгарликдан озод қилиниши мумкин.

Ҳар қандай совға пора ҳисобланадими

Йўқ. Лекин давлат фуқаролик хизматчисига унинг хизмат ваколатини муайян шахс манфаатида бажариши ёки бажармаслиги эвазига совға ёки мулкий манфаат бериш қонуний «совға» сифатида баҳоланмайди. Амалдаги давлат хизмати қоидаларида хизмат ваколатини бажариш ёки бажармаслик эвазига жисмоний ва юридик шахслардан совға қабул қилиш тақиқланган.

Хизмат сафари, халқаро ва бошқа расмий тадбирларда олинган совғалар эса алоҳида белгиланган тартибда тартибга солинади.