Кимлар ер қаъридан фойдаланувчи ҳисобланади?

Ўзбекистон ҳудудида:

• ер қаъридан фойдали қазилмаларни қазиб оладиган;
• техноген минерал ҳосилалардан фойдали қазилмаларни ажратиб оладиган юридик ва жисмоний шахслар ер қаъридан фойдаланганлик учун солиқ тўловчилари ҳисобланади.

Фаолият ер қаъридан фойдаланиш ҳуқуқини берувчи рухсатнома ва бошқа тегишли ҳужжатлар асосида амалга оширилади.

Қандай солиқ ва тўловлар мавжуд?

Ер қаъридан фойдаланувчи фаолиятининг хусусиятига қараб:

• ер қаъридан фойдаланганлик учун солиқ;
• фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир махсус рента солиғи;
• геологик жиҳатдан ўрганиш учун йиллик лицензия тўлови;
• умумий тартибдаги бошқа солиқ ва мажбурий тўловларни тўлаши мумкин.

Муҳим: солиқ тури фақат рухсатнома олинганига эмас, фойдали қазилманинг амалда қазиб олингани, унинг тури ва янги конга тааллуқлилигига ҳам боғлиқ.

Ер қаъридан фойдаланганлик учун солиқ

Солиқ солиш объекти ер қаъридан ёки техноген минерал ҳосилалардан қазиб олинган фойдали қазилманинг ҳажми ҳисобланади.

Солиқ базаси фойдали қазилманинг турига қараб:

• реализация қиймати;
• ўртача реализация нархи;
• ҳисоб-китоб қиймати;
• ёки Солиқ кодексида белгиланган бошқа кўрсаткичлар асосида аниқланади.

Ҳар бир фойдали қазилма тури бўйича солиқ базаси ва солиқ алоҳида ҳисобланади.

Солиқ ставкалари қандай белгиланади?

Солиқ ставкалари қазиб олинаётган фойдали қазилманинг турига қараб фарқ қилади.

Жумладан, нефть, табиий газ, газ конденсати, олтин, мис, уран, қурилиш материаллари ва бошқа қазилмалар учун алоҳида ставкалар белгиланган.

Айрим конлар ёки лойиҳалар бўйича қонунчиликда оширилган ставка қўлланилиши мумкин.

Эътибор беринг: аниқ ставка фойдали қазилма тури ва солиқ даврида амалда бўлган Солиқ кодекси таҳрири бўйича текширилади.

Махсус рента солиғи

Янги конларда нефть, табиий газ, газ конденсати, қимматбаҳо, рангли, нодир ёки радиоактив металларни қазиб олиш натижасида рента даромади юзага келса, махсус рента солиғи тўланиши мумкин.

Уни ҳисоблашда:

• фойдали қазилмани сотишдан олинган даромад;
• қазиб олиш ва қайта ишлаш харажатлари;
• капитал харажатлар;
• аввалги даврлардаги жамғарилган рента зарари ҳисобга олинади.

Махсус рента солиғи оддий ер қаъридан фойдаланганлик учун солиқдан алоҳида ҳисобланади.

Ер қаъридан фойдаланиш ҳуқуқини олиш

Тижорат салоҳияти юқори бўлган айрим ер қаъри участкаларидан:

• геологик жиҳатдан ўрганиш;
• ёки аввал ўрганилган конда фойдали қазилма қазиб олиш ҳуқуқи танлов савдолари орқали берилиши мумкин.

Танловда ҳуқуқни реализация қилишдан тушган сумма ер қаъридан фойдаланиш ҳуқуқи учун бонус сифатида қаралади.

Геологик ўрганиш учун лицензия тўлови

Ер қаъридан геологик жиҳатдан ўрганиш мақсадида фойдаланувчи шахс ажратилган майдон ва фойдали қазилма туридан келиб чиқиб йиллик лицензия тўлови тўлайди.

Бу тўлов фойдали қазилма қазиб олинмаган даврда ҳам геологик ўрганиш ҳуқуқи учун ундирилиши мумкин.

Ер солиғи бўйича қоида

Геология-қидирув ёки изланиш ишлари учун ажратилган ер участкалари қонунчиликда белгиланган айрим ҳолларда юридик шахсларнинг ер солиғи объекти ҳисобланмайди.

Бироқ ер қаъри участкаси фойдаланувчига ижарага берилгач, у ер участкаси ва амалга ошираётган фаолияти бўйича белгиланган солиқларни тўлайди.

Муҳим: ер қаъри участкасидан фойдаланиш учун ер берилганда ер солиғи ва ижара тўлови бир вақтнинг ўзида ундирилишига йўл қўйилмайди.

Геология-қидирув ташкилотлари учун айрим енгилликлар

Геология-қидирув ишларини амалга оширувчи ташкилотларга қонунчиликда:

• қўшилган қиймат солиғини белгиланган тартибда тезлаштириб қоплаш;
• зарур махсус техникани вақтинча олиб киришда айрим божхона тўловларидан озод қилиш;
• республикада ишлаб чиқарилмайдиган айрим ускуна ва махсус техникани импорт қилишда божхона имтиёзлари назарда тутилиши мумкин.

Имтиёздан фойдаланиш учун ускуна ва техника белгиланган талаблар ҳамда тасдиқланган рўйхатларга мувофиқ бўлиши керак.

Ҳисобот ва солиқ тўлови

Ер қаъридан фойдаланувчи:

• қазиб олинган фойдали қазилмалар ҳисобини алоҳида юритиши;
• ҳар бир қазилма тури бўйича солиқ базасини аниқлаши;
• солиқ ҳисоботини белгиланган муддатларда тақдим этиши;
• ҳисобланган солиқни ўз вақтида тўлаши шарт.

Солиқ ҳисоботи ва тўлов муддати солиқ тўловчининг тоифаси ҳамда солиқ турига қараб Солиқ кодексида белгиланади.