Ногиронлиги бўлган шахслар:

• одатдаги меҳнат шароитларига эга ташкилотларда;
• ногиронлиги бўлган шахслар меҳнатидан фойдаланувчи ихтисослаштирилган корхона, цех ва участкаларда;
• қонунчиликда тақиқланмаган якка тартибдаги меҳнат фаолиятида;
• ўзини ўзи банд қилган ҳолда ёки бошқа қонуний фаолият турларида меҳнат қилиш ҳуқуқига эга.

Ишга қабул қилиш, меҳнат фаолиятини амалга ошириш, иш жойини сақлаб қолиш, лавозим бўйича кўтарилиш ва хавфсиз меҳнат шароитларини таъминлашда ногиронлик белгиси бўйича камситиш тақиқланади.

Ногиронлик ишга қабул қилишни рад этиш учун асос бўладими?

Шахснинг ногиронлиги ўз-ўзидан уни ишга қабул қилишни рад этиш учун асос бўлмайди.

Иш берувчи ногиронлиги бўлган шахсни фақат:

• унинг соғлиғи ҳолати мазкур ишни бажаришга монелик қилса;
• тиббий-ижтимоий эксперт комиссиясининг хулосасига кўра ушбу иш унга қарши кўрсатма бўлса;
• ишни бажариш унинг ёки бошқа шахсларнинг ҳаёти ва соғлиғига хавф туғдирса ишга қабул қилмаслиги мумкин.

Ногиронлиги бўлган шахслар меҳнатидан уларнинг соғлиғи ҳолатига кўра қарши кўрсатма бўлган ишларда фойдаланиш тақиқланади.

Ишга қабул қилиш рад этилса

Ишга қабул қилиш рад этилган шахс иш берувчидан рад этиш сабабларини ёзма равишда тушунтиришни талаб қилиш ҳуқуқига эга.

Иш берувчи бундай талаб олинганидан кейин 3 кун ичида ишга қабул қилишни рад этиш сабабларининг:

• ишга қабул қилиш ҳуқуқига эга мансабдор шахс томонидан имзоланган;
• ҳуқуқий ва фактик асослари кўрсатилган ёзма асосини тақдим этиши шарт.

Шахс ишга қабул қилиш қонунга хилоф равишда рад этилган деб ҳисобласа:

• ваколатли меҳнат органига;
• меҳнат ҳуқуқлари бўйича давлат инспекциясига;
• судга

мурожаат қилиши мумкин.

Судда ишга қабул қилишни рад этишнинг қонунийлигини исботлаш вазифаси иш берувчининг зиммасига юклатилади. Шахс суддан тегишли ишни тақдим этишни, моддий зарарни қоплашни ва маънавий зиён учун компенсация ундиришни сўраши мумкин.

Захирага қўйилган иш ўринларига ишга жойлашиш

Ногиронлиги бўлган шахсларга маҳаллий меҳнат органининг йўлланмаси бўйича захирага қўйилган иш ўринларига ишга жойлашиш кафолатланади.

Иш берувчи қонунчиликда белгиланган тартибда захирадаги иш ўрнига юборилган ногиронлиги бўлган шахсни ишга қабул қилиши шарт.

Бундай шахсни асоссиз равишда ишга қабул қилмаслик иш берувчи ва у ваколат берган шахсларнинг қонунчиликда белгиланган жавобгарлигига сабаб бўлади.

Қайси ташкилотларда иш ўринлари захирага қўйилади?

Иш ўринларининг энг кам сони ходимларининг рўйхатдаги ўртача сони 20 нафардан ортиқ бўлган ташкилотлар учун белгиланади.

Халқ депутатлари туман ёки шаҳар Кенгаши қарорига мувофиқ захирага қўйиладиган иш ўринларининг умумий сони:

• ташкилот ходимлари рўйхатдаги ўртача сонининг 7 фоизидан ошмаслиги;
• шу жумладан ногиронлиги бўлган шахслар учун камида 3 фоизни ташкил этиши керак.

Ногиронлиги бўлган шахслар учун захирага қўйилган иш ўринлари:

• меҳнат шароитлари бўйича аттестациядан ўтказилган;
• шахснинг соғлиғи ҳолатига мувофиқ;
• белгиланган тиббий қарши кўрсатмаларни ҳисобга олган;
• меҳнат вазифаларини монеликсиз бажариш имконини берадиган бўлиши лозим.

Захирадаги иш ўрнига мустақил равишда жойлашиш мумкинми?

Захирага қўйилган иш ўрнига:

• маҳаллий меҳнат органининг йўлланмаси асосида;
• ёки шахснинг мустақил мурожаати асосида ишга жойлашиш мумкин.

Ногиронлиги бўлган шахсларнинг жамоат бирлашмалари ҳам уларни маҳаллий меҳнат органларига юбориш орқали ишга жойлаштиришга кўмаклашиши мумкин.

Дастлабки синов белгиланадими?

Ногиронлиги бўлганликнинг ўзи барча ҳолларда дастлабки синов белгилашни тақиқламайди.

Бироқ ногиронлиги бўлган шахс аҳолининг ижтимоий эҳтиёжманд тоифаси сифатида захирага қўйилган иш ўрнига ишга жойлаштириш учун юборилган бўлса, унга дастлабки синов белгиланмайди.

Шунингдек, жамоа келишуви, жамоа шартномаси ёки иш берувчининг ички ҳужжатларида бошқа имтиёзли ҳолатлар ҳам белгиланиши мумкин.

Ишга қабул қилишдан олдин тиббий кўрик

Ногиронлиги бўлган шахс дастлабки мажбурий тиббий кўрикдан ўтганидан кейингина ишга қабул қилинади.

Ишга қабул қилинганидан кейин у ҳар йили мажбурий тиббий кўрикдан ўтказилиши керак.

Дастлабки ва даврий мажбурий тиббий кўриклар:

• иш вақтида;
• иш жойи ва ўртача иш ҳақи сақланган ҳолда;
• иш берувчининг маблағлари ҳисобидан ўтказилади.

Тиббий кўрик билан боғлиқ харажатларни ходимдан ундиришга йўл қўйилмайди.

Тиббий-ижтимоий эксперт комиссияси тавсиялари

Тиббий-ижтимоий эксперт комиссиясининг қуйидагилар ҳақидаги тавсиялари иш берувчи учун мажбурий ҳисобланади:

• тўлиқсиз иш вақти режими;
• кунлик ёки ҳафталик иш вақти давомийлиги;
• меҳнат юкламасини камайтириш;
• иш жойини мослаштириш;
• махсус жиҳозлардан фойдаланиш;
• меҳнатнинг бошқа шарт-шароитлари.

Иш берувчи меҳнат шароитларини ногиронлиги бўлган шахсни реабилитация қилишнинг якка тартибдаги дастури ва тиббий тавсияларга мувофиқ ташкил этиши керак.

Иш вақти ва меҳнатга ҳақ тўлаш

I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган ходимлар учун иш вақтининг давомийлиги ҳафтасига 36 соатдан ошмаслиги керак.

Кунлик ишнинг давомийлиги тиббий-ижтимоий эксперт комиссияси тавсияларига мувофиқ белгиланади, лекин:

• олти кунлик иш ҳафтасида — 6 соатдан;
• беш кунлик иш ҳафтасида — 7 соат 30 дақиқадан ошмаслиги лозим.

Қисқартирилган иш вақтида меҳнатга ҳақ тўлаш тегишли лавозим бўйича тўлиқ иш вақтида ишлайдиган ходимлар миқдорида амалга оширилади, яъни иш ҳақи қисқартирилмайди.

Иш берувчининг асосий мажбуриятлари

Иш берувчи:

• ногиронлик белгиси бўйича камситишга йўл қўймаслиги;
• захирадаги иш ўрнига белгиланган тартибда юборилган шахсни ишга қабул қилиши;
• тиббий қарши кўрсатма мавжуд бўлган ишга жалб қилмаслиги;
• тиббий-ижтимоий эксперт комиссияси тавсияларини бажариши;
• зарур ҳолларда иш жойини мослаштириши;
• мажбурий тиббий кўрикларни ўз маблағи ҳисобидан ташкил этиши;
• I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган ходимлар учун қисқартирилган иш вақтини белгилаши шарт.