Журналистлик фаолиятини ҳимоя қилиш

Журналист тушунчаси

Журналист — меҳнатга оид ёки бошқа шартномавий муносабатлар асосида ОАВ учун хабар ва материалларни тўплаш, таҳлил қилиш, таҳрир этиш, тайёрлаш ҳамда тарқатиш фаолиятини амалга оширувчи шахс.

Цензурага йўл қўйилмайди

Ўзбекистонда оммавий ахборот воситаларини цензура қилиш тақиқланади. Ҳеч ким журналистдан эълон қилинадиган хабар ёки материални олдиндан келишишни, унинг матнини ўзгартиришни ёки нашрдан олиб қолишни талаб қилишга ҳақли эмас.

Муҳим: журналистнинг қонуний касбий фаолиятига аралашиш, ундан касбий вазифаларини бажариш вақтида олган маълумотларини талаб қилиш ёки танқидий материал эълон қилгани учун уни таъқиб қилиш тақиқланади.

Журналистнинг ҳуқуқлари

Журналист касбий фаолияти давомида:

ахборот тўплаш, таҳлил қилиш, таҳрир этиш, тайёрлаш ва тарқатиш;
ахборот олиш учун давлат органлари, ташкилотлар ва мансабдор шахсларга мурожаат қилиш;
давлат сирлари ва қонун билан қўриқланадиган бошқа сирлардан ташқари ҳужжатлар, материаллар ва ахборотдан фойдаланиш;
журналист текшируви ўтказиш;
давлат органларининг очиқ ҳайъат мажлислари ва оммавий тадбирларида иштирок этиш;
маълумотларни техника воситалари ёрдамида ёзиб олиш;
судларнинг очиқ мажлисларида, табиий офат ҳудудларида ва оммавий тадбирларда ҳозир бўлиш;
ахборот манбаси ёки муаллифнинг номи сир сақланишини талаб қилиш;
қонунни бузишга олиб келадиган таҳририят топшириғини бажаришдан бош тортиш;
материал мазмуни таҳрир жараёнида бузилса, унга имзо қўймаслик ёки уни эълон қилмасликни талаб қилиш ҳуқуқига эга.

Журналистнинг мажбуриятлари

Журналист:

қонунчилик ва Ўзбекистоннинг халқаро шартномаларига риоя қилиши;
тайёрланаётган материалнинг тўғрилигини текшириши ва холис ахборот тақдим этиши;
айбсизлик презумпциясига амал қилиши;
журналистика соҳасининг сирини ошкор этмаслиги;
касбга оид одоб-ахлоқ қоидаларига риоя қилиши;
шахснинг ҳуқуқлари, эркинликлари, шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилиши шарт.

Журналистнинг дахлсизлиги ва текширув материаллари

Журналист касбий фаолиятини амалга ошириш вақтида шахс дахлсизлиги кафолатидан фойдаланади. Танқидий материаллар эълон қилгани учун уни таъқиб қилишга йўл қўйилмайди.

Журналист текшируви давомида тўпланган материаллар ва ҳужжатлар қонунга хилоф равишда олиб қўйилиши ёки кўздан кечирилиши мумкин эмас.

Ҳуқуқлар бузилганда

Цензура қилиш, аккредитацияни асоссиз рад этиш ёки бекор қилиш, журналистнинг ахборот олиш ҳуқуқини бузиш, унга тазйиқ ўтказиш, техника воситаларини ғайриқонуний олиб қўйиш ёки ахборот манбасини розиликсиз ошкор этиш қонунчиликка мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади.

Журналист бундай ҳолатлар юзасидан юқори турувчи органга, прокуратурага ёки судга мурожаат қилиши мумкин.