Гендер тенглик нима?

Хотин-қизлар ва эркакларнинг тенг ҳуқуқлилиги — жинсидан қатъи назар шахсларга бир хил ҳуқуқий мақом ва ҳуқуқларни амалга ошириш учун тенг имкониятлар берилиши.

Конституцияга кўра, хотин-қизлар ва эркаклар тенг ҳуқуқлидирлар.

Давлат уларга жамият ва давлат ишларини бошқаришда, шунингдек ижтимоий, иқтисодий, сиёсий, маданий ва бошқа соҳаларда тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятларни таъминлайди. Гендер тенглиги фақат давлат органларига эмас, мулк шаклидан қатъи назар ташкилотларга ҳам тааллуқлидир.

Жинс бўйича камситиш нима?

Жинс бўйича бевосита камситиш — шахсга унинг жинси сабабли бошқа шахсга нисбатан ёмонроқ муносабатда бўлиш.

Жинс бўйича билвосита камситиш — ташқи кўринишдан барчага бир хил бўлган қоида ёки талабнинг амалда муайян жинсдаги шахсларни ноқулай ҳолатга қўйиши.

Қуйидагилар камситиш сифатида баҳоланиши мумкин:

• ишга қабул қилишда жинсга асосланиб асоссиз рад этиш;
• бир хил меҳнат учун турлича ҳақ тўлаш;
• таълим ёки хизматдан фойдаланиш имкониятини чеклаш;
• раҳбарлик лавозимига номзодни фақат жинси сабабли рад этиш;
• оилавий ҳолат, ҳомиладорлик ёки фарзанд борлиги сабабли ҳуқуқни чеклаш.

Қонунчиликда белгиланган оналикни муҳофаза қилиш ва бошқа махсус чоралар камситиш ҳисобланмайди.

Давлат бошқарувида тенглик қандай таъминланади?

Хотин-қизлар ва эркакларга:

• сайловларда овоз бериш;
• сайланиш;
• давлат хизматига кириш;
• раҳбарлик лавозимларига номзод бўлиш;
• давлат органлари ҳузуридаги жамоатчилик ва маслаҳат органларида иштирок этиш;
• давлат органларига таклиф ва мурожаатлар киритиш учун тенг ҳуқуқ ва имкониятлар яратилиши керак.

Сайлов комиссияларини шакллантиришда ҳам хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг имкониятлар таъминланади.

Меҳнат муносабатларида қандай кафолатлар бор?

Иш берувчи хотин-қизлар ва эркаклар учун:

• ишга қабул қилиш;
• меҳнатга ҳақ тўлаш;
• лавозимда ўсиш;
• касбий тайёргарлик ва малака ошириш;
• меҳнат шароитлари;
• рағбатлантириш;
• меҳнат шартномасини бекор қилишда

тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятларни таъминлаши шарт.

Вакансия эълонида қонунчиликда бевосита назарда тутилмаган ҳолда фақат аёл ёки фақат эркак номзод талаб қилиниши мумкин эмас.

Бир хил қийматдаги меҳнат учун хотин-қизлар ва эркакларга тенг ҳақ тўланиши керак.

Таълим ва илм-фанда тенглик қандай таъминланади?

Хотин-қизлар ва эркаклар:

• таълим ташкилоти ва касбни танлаш;
• қабул танловида иштирок этиш;
• стипендия ва грантларга даъвогар бўлиш;
• илмий тадқиқот олиб бориш;
• қайта тайёрлаш ва малака оширишдан ўтиш бўйича тенг ҳуқуққа эга.

Таълим ташкилотида жинсга асосланган тазйиқ, камситиш ёки стереотипларни тарғиб қилишга йўл қўйилмайди.

Иқтисодиёт ва тадбиркорликда қандай ҳуқуқлар бор?

Хотин-қизлар ва эркакларга:

• мулкка эгалик қилиш;
• ер, молиявий маблағ ва кредитлардан фойдаланиш;
• тадбиркорлик йўналишини танлаш;
• корхона ташкил этиш;
• шартнома тузиш;
• давлат дастурлари ва субсидияларда иштирок этиш учун тенг ҳуқуқ ва имкониятлар таъминланиши керак.

Кредит, субсидия ёки бошқа иқтисодий ресурсни беришда шахснинг жинси мустақил равишда рад этиш учун асос бўла олмайди.

Вақтинчалик махсус чоралар нима?

Вақтинчалик махсус чоралар — хотин-қизлар ва эркаклар ўртасидаги амалдаги тенгсизликни бартараф этиш учун муайян муддатга жорий қилинадиган ҳуқуқий, ташкилий ёки бошқа чоралар.

Бундай чораларга:

• муайян соҳада кам иштирок этаётган жинс вакилларини қўллаб-қувватлаш;
• махсус ўқув дастурлари;
• мақсадли грант ва лойиҳалар;
• тенг иштирокни таъминловчи бошқа чоралар кириши мумкин.

Тенгликка эришилгандан кейин бундай чоралар қайта кўриб чиқилади ёки бекор қилинади.

Ҳуқуқ бузилса қаерга мурожаат қилинади?

Жинс бўйича камситишга дуч келган шахс:

• ташкилот раҳбарига;
• юқори турувчи давлат органига;
• Оила ва хотин-қизлар қўмитаси ёки унинг ҳудудий бўлинмасига;
• меҳнат органига;
• прокуратурага;
• Омбудсманга;
• судга мурожаат қилиши мумкин.

Мурожаатга ишга қабул қилиш ҳақидаги ёзишмалар, буйруқлар, эълонлар, хабарлар, аудио-видео материаллар ва бошқа далиллар илова қилиниши мумкин.