Рухсатсиз қуриш — пул, вақт ва асаб йўқотиш!

Ўзбошимчалик билан қурилган иморат

Қуйидаги ҳолатлардан камида бири мавжуд бўлса, уй-жой, бино, иншоот ёки бошқа кўчмас мулк объекти ўзбошимчалик билан қурилган иморат ҳисобланади:

ер участкаси қурилиш мақсади учун қонуний тартибда ажратилмаган бўлса;
иморат қуриш учун зарур рухсатнома олинмаган бўлса;
объект архитектура ва қурилиш нормалари ҳамда қоидаларини жиддий бузган ҳолда қурилган бўлса.

Ер участкасига бўлган ҳуқуқнинг мавжудлиги ҳар қандай бинони рухсатсиз қуриш ҳуқуқини бермайди. Қурилиш ер участкасидан рухсат этилган фойдаланиш турига, шаҳарсозлик ҳужжатларига ва белгиланган рухсат бериш тартибига мувофиқ бўлиши керак.

Қурилиш ишларини аввал бошлаб, рухсатномани кейин олиш мумкин эмас. Рухсатнома олингунига қадар бошланган қурилиш ўзбошимчалик билан қурилиш деб баҳоланиши мумкин.

Мулк ҳуқуқининг вужудга келмаслиги

Ўзбошимчалик билан иморат қурган шахс объектга автоматик равишда мулк ҳуқуқини олмайди. У бундай объектни:

сотиш;
ҳадя қилиш;
ижарага бериш;
гаровга қўйиш;
мерос ёки бошқа битим асосида расмийлаштириш ҳуқуқига эга эмас.

Объектнинг кадастр ҳужжатлари расмийлаштирилмагани унинг қонуний муомалада иштирок этишига тўсқинлик қилади.

Иморатни бузиш оқибатлари

Ўзбошимчалик билан қурилиш натижасида ҳуқуқлари бузилган шахс ёки тегишли давлат органи судга даъво киритиши мумкин.

Суд қарорига асосан ноқонуний иморат:

уни қурган шахс томонидан;
ёки иморатни қурган шахснинг ҳисобидан буздирилади.

Агар иморат ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасида қурилган бўлса, ерни аввалги фойдаланишга яроқли ҳолатга келтириш, қурилмаларни бузиш ва чиқиндиларни олиб чиқиш харажатлари ҳам қонунбузар шахс зиммасига юклатилади.

Ер участкасини қайтариш

Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкаси ундан ғайриқонуний фойдаланиш даврида қилинган сарф-харажатлар қопланмаган ҳолда тегишли ер эгаси, фойдаланувчи, ижарачи ёки мулкдорга қайтарилади.

Ер участкасини қайтариш:

туман, шаҳар ёки вилоят ҳокимининг қарори;
ёхуд суднинг ҳал қилув қарори асосида амалга оширилади.

Ўзбошимчалик билан эгалланган ердаги ноқонуний қурилиш объектини сув, канализация, электр, иссиқлик ва газ тармоқларига улаш тақиқланади.

Мулк ҳуқуқини суд орқали эътироф этиш

Иморат қурилган ер участкасининг қонуний мулкдори, умрбод мерос қилиб қолдириладиган эгаси, доимий эгаси ёки фойдаланувчисининг иморатга бўлган мулк ҳуқуқи айрим ҳолларда суд томонидан эътироф этилиши мумкин.

Бундай ҳолда мулк ҳуқуқи эътироф этилган шахс иморатни қурган шахснинг харажатларини суд белгилаган миқдорда қоплайди.

Бироқ иморат:

бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ёки қонуний манфаатларини бузса;
фуқаролар ҳаёти ва соғлиғига хавф туғдирса;
қонунчиликда қурилиш тақиқланган ҳудудда жойлашган бўлса, унга нисбатан мулк ҳуқуқи эътироф этилмайди.

Қонунчиликда назарда тутилган махсус ҳолатлардан ташқари, ноқонуний қурилишни амалга ошириш уни кейинчалик албатта расмийлаштириш мумкинлигини англатмайди.

Қурилишни бошлашдан олдинги ҳаракатлар

Қурилиш, қайта қуриш ёки реконструкция ишларини бошлашдан олдин:

ер участкасига бўлган ҳуқуқ ва унинг фойдаланиш мақсадини текшириш;
зарур рухсатномаларни олиш;
лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш;
талаб этилганда экспертиза ва келишувлардан ўтказиш;
қурилишни белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказиш лозим.