Норматив-ҳуқуқий ҳужжат нима?

Норматив-ҳуқуқий ҳужжат — ваколатли давлат органи ёки мансабдор шахс томонидан белгиланган тартибда қабул қилинган, умуммажбурий ҳуқуқий нормаларни белгилаш, ўзгартириш ёки бекор қилишга қаратилган расмий ҳужжат.

Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар фуқаролар, ташкилотлар ва давлат органларининг ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва фаолият тартибини белгилайди.

Мазкур бўлимда Ўзбекистон Республикасида амал қилаётган асосий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар билан танишиш мумкин.

Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг асосий турлари

Ўзбекистон Республикасининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларига қуйидагилар киради:

Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси;
Ўзбекистон Республикасининг қонунлари;
Олий Мажлис палаталарининг қарорлари;
Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари ва қарорлари;
Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари;
вазирликлар, давлат қўмиталари ва идораларнинг буйруқлари ҳамда қарорлари;
маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг қарорлари.

Ҳар бир норматив-ҳуқуқий ҳужжат уни қабул қилиш ваколатига эга бўлган орган томонидан қонунчиликда белгиланган тартибда қабул қилинади.

Ҳужжатларнинг юридик кучи

Юридик куч — норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг бошқа ҳуқуқий ҳужжатларга нисбатан устуворлиги ва мажбурийлик даражаси.

Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва мамлакатнинг бутун ҳудудида қўлланилади.

Қонунлар ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар Конституция асосида ва уни ижро этиш учун қабул қилинади. Қуйи юридик кучга эга ҳужжат юқори юридик кучга эга ҳужжатга зид бўлиши мумкин эмас.

Турли юридик кучга эга ҳужжатлар ўртасида зиддият мавжуд бўлса, юқори юридик кучга эга ҳужжат қўлланилади.

Ҳужжатнинг амалдаги таҳририни текшириш

Норматив-ҳуқуқий ҳужжатдан фойдаланишда унинг:

амалда эканини;
кучга кириш санасини;
кейинги ўзгартириш ва қўшимчаларини;
айрим нормалари ўз кучини йўқотмаганини;
расмий эълон қилинган манбасини

текшириш муҳим.

Ўз кучини йўқотган ёки ҳали кучга кирмаган норма амалдаги ҳуқуқий асос сифатида қўлланилмайди.

Ҳужжатларнинг амалдаги таҳрири Ўзбекистон Республикаси қонунчилик маълумотлари миллий базаси — Lex.uz орқали текширилади.

Ушбу бўлимдан қандай фойдаланиш мумкин?

Бўлим орқали:

Конституция ва бошқа асосий ҳуқуқий ҳужжатлар билан танишиш;
ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларини билиш;
давлат органларининг ваколатларини аниқлаш;
муайян ҳуқуқий муносабатни тартибга солувчи ҳужжатни топиш;
ҳужжатнинг амалдаги таҳририга ўтиш мумкин.

Ҳуқуқий масала бўйича қарор қабул қилишда ҳужжатнинг номи ёки рақамигагина эмас, унинг амалдаги таҳрири ва тегишли моддасига ҳам эътибор бериш лозим.

Норматив ҳужжатлар

Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси

«Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида»ги Қонун