Эр-хотиннинг бир-бирига таъминот бериш мажбуриятлари

Эр-хотин бир-бирини моддий таъминлаши шартми?

Эр ва хотин никоҳ давомида бир-бирига моддий ёрдам бериши шарт.

Агар турмуш ўртоқлардан бири бундай ёрдам беришдан бош тортса ва иккинчи турмуш ўртоқ таъминот талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлса, у суд орқали алимент ундиришни талаб қилиши мумкин. Бунда алимент тўлаши лозим бўлган эр ёки хотин зарур маблағга эга бўлиши керак.

Никоҳ даврида ким таъминот талаб қилиши мумкин?

Суд орқали алимент талаб қилиш ҳуқуқига:

ёрдамга муҳтож, меҳнатга лаёқатсиз эр ёки хотин;
хотин — ҳомиладорлик даврида ва ўртадаги бола туғилган кундан бошлаб 3 йил давомида;
ўртадаги ногиронлиги бўлган болани 18 ёшга тўлгунга қадар парвариш қилаётган ёрдамга муҳтож эр ёки хотин;
болаликдан I гуруҳ ногиронлиги бўлган ўртадаги болани парвариш қилаётган ёрдамга муҳтож эр ёки хотин эга.

Таъминот талаб қилиш ҳуқуқи фақат хотинга тегишли эмас. Қонунда назарда тутилган ҳолатларда эр ҳам хотинидан алимент талаб қилиши мумкин.

Никоҳдан ажралгандан кейин ҳам алимент талаб қилиш мумкинми?

Айрим ҳолатларда собиқ эр ёки хотин ҳам иккинчи собиқ турмуш ўртоғидан таъминот талаб қилиш ҳуқуқига эга.

Жумладан:

собиқ хотин — ҳомиладорлик даврида ва ўртадаги бола туғилганидан кейин 3 йил давомида;
ногиронлиги бўлган ўртадаги болани 18 ёшгача ёки болаликдан I гуруҳ ногиронлиги бўлган ўртадаги болани парвариш қилаётган муҳтож собиқ эр ёки хотин;
никоҳдан ажралгунга қадар ёки ажрашгандан кейин 1 йил ичида меҳнатга лаёқатсиз бўлиб қолган муҳтож собиқ эр ёки хотин;
эр-хотин узоқ вақт никоҳда бўлган бўлса, никоҳдан ажралгандан кейин 5 йил ичида пенсия ёшига етган муҳтож собиқ эр ёки хотин таъминот талаб қилиши мумкин.

Алимент миқдори қандай белгиланади?

Эр-хотин ёки собиқ эр-хотин таъминот миқдори ва уни тўлаш тартибини ўзаро келишув билан белгилаши мумкин.

Келишув бўлмаса, суд тарафларнинг моддий ва оилавий аҳволини ҳамда эътиборга лойиқ бошқа манфаатларини ҳисобга олиб, ҳар ой тўланадиган алиментни қатъий пул миқдорида белгилайди.

Суд белгилайдиган алимент миқдори ҳар ой учун меҳнатга ҳақ тўлаш энг кам миқдорининг 11,75 фоизидан кам бўлиши мумкин эмас.

Қачон суд таъминот мажбуриятини чеклаши мумкин?

Суд муайян ҳолатларда эр ёки хотинни иккинчи турмуш ўртоғини таъминлаш мажбуриятидан озод қилиши ёки бу мажбуриятни муайян муддат билан чеклаши мумкин.

Жумладан, никоҳ қисқа давом этган бўлса, таъминот талаб қилаётган шахснинг нолойиқ хулқ-атвори оиланинг бузилишига сабаб бўлган бўлса ёки меҳнатга лаёқатсизлик спиртли ичимликлар, гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддаларни суиистеъмол қилиш ёхуд қасддан жиноят содир этиш натижасида келиб чиққан бўлса, суд ушбу ҳолатларни ҳисобга олади.

Норматив ҳужжатлар

Ўзбекистон Республикасининг Оила кодекси