Турар жойни мулк қилиб олиш асослари

Фуқаролар ва юридик шахслар турар жойни қонунчиликда белгиланган қуйидаги йўллар орқали хусусий мулк қилиб олишлари мумкин:

• якка тартибда уй-жой қуриш;
• якка тартибда қурувчилар ширкатлари орқали уй-жой қуриш;
• уй-жой облигацияларини олиш;
• уй-жой қуриш ёки уй-жой кооперативида иштирок этиш;
• уй ёки квартирани олди-сотди, ҳадя ёки айирбошлаш шартномаси асосида олиш;
• умрбод таъминлаш шарти билан турар жойни бошқа шахсга бериш;
• мерос олиш;
• давлат уй-жой фондидаги турар жойни хусусийлаштириш;
• суд қарори ёки қонунчиликда назарда тутилган бошқа қонуний асослар орқали олиш.

Якка тартибда уй-жой қуриш

Якка тартибда қурилган уйга мулк ҳуқуқи вужудга келиши учун:

• ер участкасига бўлган ҳуқуқ қонуний асосда расмийлаштирилган;
• қурилиш шаҳарсозлик ҳужжатлари ва белгиланган талабларга мувофиқ амалга оширилган;
• қурилиши тугалланган объект белгиланган тартибда фойдаланишга қабул қилинган;
• уйга бўлган ҳуқуқ давлат рўйхатидан ўтказилган бўлиши керак.

Ер участкасига ҳуқуқ мавжудлиги ўз-ўзидан унда рухсатсиз қурилган уйга мулк ҳуқуқини бермайди.

Ўзбошимчалик билан қурилган иморатни сотиш, ҳадя қилиш ёки мерос таркибига киритиш учун аввало унга бўлган ҳуқуқ қонунда белгиланган тартибда эътироф этилиши ва давлат рўйхатидан ўтказилиши лозим.

Олди-сотди, ҳадя ва айирбошлаш

Уй-жойни олди-сотди, ҳадя ёки айирбошлаш орқали олиш тегишли шартнома асосида амалга оширилади.

Кўчмас мулкка оид бундай шартномалар қонунчиликда белгиланган тартибда нотариал тасдиқланади. Нотариус тарафларнинг шахси ва муомала лаёқатини, мулкка бўлган ҳуқуқни, тақиқ ва хатловлар мавжудлигини ҳамда битим учун зарур розиликларни текширади.

Умумий мулкдаги уй-жой ёки унинг улуши тасарруф этилганда бошқа мулкдорларнинг ҳуқуқлари, эр-хотиннинг умумий мулки бўлганда эса турмуш ўртоғининг розилигига оид талаблар ҳисобга олинади.

Умрбод таъминлаш шарти билан бериш

Меҳнатга лаёқатсиз шахс уйи, уйининг бир қисми ёки квартирасини бошқа шахсга умрбод моддий таъминлаш шарти билан мулк қилиб бериши мумкин.

Шартнома ёзма шаклда тузилиб, нотариал тасдиқланиши керак. Унда бериладиган таъминот турлари, уларнинг бир ойлик пул қиймати ва турар жойнинг қиймати кўрсатилади.

Шартнома амал қилган даврда уй-жойни олган шахс уни сотиш, ҳадя қилиш, гаровга қўйиш ёки бошқа тарзда оғирлаштиришга ҳақли эмас.

Мерос орқали мулк ҳуқуқини олиш

Турар жой васиятнома ёки қонун бўйича мерос қилиб олиниши мумкин. Меросхўр мерос очилган жойдаги нотариусга мурожаат қилиб, меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисида гувоҳнома олади.

Бир нечта меросхўр бўлса, уй-жой уларнинг умумий улушли мулкига ўтиши ёки ўзаро келишув асосида тақсимланиши мумкин. Низо келиб чиқса, масала суд томонидан ҳал этилади.

Хусусийлаштириш ва кооперативда иштирок этиш

Давлат уй-жой фондидаги хусусийлаштирилиши мумкин бўлган турар жойни унда яшовчи шахслар белгиланган тартибда хусусий мулк қилиб олишлари мумкин.

Фуқарога давлат уй-жой фондини хусусийлаштириш ҳуқуқи, қоида тариқасида, фақат бир марта берилади.

Уй-жой қуриш ёки уй-жой кооперативида турар жойга бўлган ҳуқуқ пай бадали ва кооператив ҳужжатларига асосан вужудга келади. Уй-жой облигациялари ва банк кредити ҳисобига олинган уй-жойга мулк ҳуқуқи тегишли тўловлар ва кредит тўлиқ қоплангандан кейин расмийлаштирилади.

Мулк ҳуқуқини давлат рўйхатидан ўтказиш

Турар жой қандай қонуний усулда олинганидан қатъи назар, унга бўлган мулк ҳуқуқи ва бу ҳуқуқнинг бошқа шахсга ўтиши давлат рўйхатидан ўтказилиши шарт.

Рўйхатдан ўтказиш учун ҳуқуқни белгиловчи ҳужжат асос бўлади. Бундай ҳужжатларга, вазиятга қараб:

• нотариал тасдиқланган шартнома;
• меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳнома;
• хусусийлаштириш ҳужжати;
• қурилиш ва фойдаланишга қабул қилиш ҳужжатлари;
• кооператив маълумотномаси;
• қонуний кучга кирган суд қарори кириши мумкин.

Давлат рўйхатидан ўтказилган ҳуқуқлар давлат реестридан кўчирма билан тасдиқланади.

Кўчмас мулкни олиш ҳақидаги шартнома ёки бошқа ҳужжат мавжудлиги етарли эмас: турар жойга бўлган ҳуқуқ давлат реестрида расмийлаштирилиши лозим.