Болалар ҳуқуқи

Бола ким ҳисобланади?

Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ, ўн саккиз ёшга тўлмаган шахс бола ҳисобланади.

Боланинг ҳуқуқлари туғилган пайтдан бошлаб давлат томонидан ҳимоя қилинади. Ҳар бир бола миллати, жинси, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, соғлиғи ва бошқа ҳолатларидан қатъи назар тенг ҳуқуқларга эга.

Оилада яшаш ва тарбияланиш ҳуқуқи

Ҳар бир бола:

оилада яшаш ва тарбияланиш;
ўз ота-онасини билиш;
уларнинг ғамхўрлигидан фойдаланиш;
ота-онаси билан бирга яшаш;
ҳар томонлама камол топиш;
инсоний қадр-қиммати ҳурмат қилиниши ҳуқуқига эга.

Болани ота-онасидан ажратишга фақат қонунда белгиланган ҳолларда ва бу боланинг энг устун манфаатларини таъминлаш учун зарур бўлганда йўл қўйилади.

Ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган боланинг оилада тарбияланиш ҳуқуқи васийлик ва ҳомийлик органи томонидан таъминланади.

Боланинг энг устун манфаатлари унинг ҳуқуқларига тааллуқли ҳар қандай қарорда биринчи навбатда ҳисобга олиниши керак.

Ота-она ва қариндошлар билан кўришиш ҳуқуқи

Бола отаси, онаси, бобоси, бувиси, ака-укаси, опа-сингиллари ва бошқа қариндошлари билан кўришиш ҳуқуқига эга.

Ота-онанинг никоҳдан ажралиши, алоҳида яшаши ёки турли давлатларда истиқомат қилиши боланинг уларнинг ҳар бири билан мулоқот қилиш ҳуқуқини бекор қилмайди.

Агар мулоқот боланинг жисмоний ёки руҳий соғлиғига, ахлоқий камолотига зарар етказмаса, бола билан бирга яшаётган ота ёки она иккинчи ота-онанинг бола билан кўришишига тўсқинлик қилмаслиги керак.

Ўз фикрини билдириш ҳуқуқи

Бола оилада унинг манфаатларига дахлдор ҳар қандай масала ҳал қилинаётганда ўз фикрини билдиришга, шунингдек суд ёки маъмурий муҳокама жараёнида эшитилишга ҳақли.

Боланинг ёши ва етуклик даражасига қараб унинг фикри инобатга олинади. Қонунда назарда тутилган айрим ҳолларда ўн ёшга тўлган боланинг розилиги талаб этилади.

Таълим, соғлиқни сақлаш ва ижтимоий ҳимоя ҳуқуқи

Ҳар бир бола:

таълим олиш;
соғлиғини сақлаш ва тиббий ёрдамдан фойдаланиш;
дам олиш ва бўш вақтини мазмунли ўтказиш;
ижтимоий ҳимоядан фойдаланиш;
ёшига мос ахборот олиш;
зўравонлик, шафқатсиз муомала, эксплуатация ва камситишдан ҳимояланиш ҳуқуқига эга.

Боланинг ҳуқуқларини ким ҳимоя қилади?

Боланинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини, биринчи навбатда, унинг ота-онаси ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар ҳимоя қилади.

Қонунда белгиланган ҳолларда ҳимоя:

васийлик ва ҳомийлик органи;
прокурор;
суд;
Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили — Болалар омбудсмани томонидан амалга оширилади.

Бола ҳуқуқлари бузилганда у васийлик ва ҳомийлик органига, ўн тўрт ёшга тўлгандан кейин эса мустақил равишда судга мурожаат қилиши мумкин. Бола Болалар омбудсманига ёшидан қатъи назар шикоят бериш ҳуқуқига эга.

Материал Ўзбекистон Республикасининг Оила кодекси, «Бола ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида»ги Қонун ҳамда «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили (Болалар омбудсмани) тўғрисида»ги Қонун асосида тайёрланди.