Уй-жойни харид қилишдан олдинги текширув

Харидор шартнома тузишдан олдин сотувчининг уй-жойга бўлган мулк ҳуқуқини, объектнинг кадастр маълумотларини ҳамда унга нисбатан тақиқ, хатлов, ипотека ёки бошқа чекловлар мавжудлигини текшириши лозим.

Шунингдек, қуйидаги ҳолатларга эътибор бериш зарур:

• уй-жой эр-хотиннинг умумий мулки бўлса, иккинчи турмуш ўртоқнинг розилиги мавжудлиги;
• уй-жой улушли мулк бўлса, бошқа мулкдорларнинг ҳуқуқлари;
• вояга етмаган ёки муомалага лаёқатсиз шахснинг мулкий ҳуқуқи мавжуд бўлса, васийлик ва ҳомийлик органи талаблари;
• уй-жойда рўйхатда турган ёки ундан фойдаланиш ҳуқуқини сақлаб қоладиган шахслар;
• коммунал хизматлар, солиқлар ва ижро ҳужжатлари бўйича қарздорлик;
• уй-жойнинг ҳақиқий майдони ва ҳолати кадастр ҳужжатларига мувофиқлиги.

Нотариал расмийлаштириш

Уй, квартира, уйнинг ёки квартиранинг бир қисмини сотиш шартномаси нотариус томонидан тасдиқланиши лозим. Фуқаролар фақат давлат нотариал идорасига эмас, амалдаги қонунчиликка мувофиқ нотариал ҳаракатни амалга ошириш ваколатига эга нотариусга мурожаат қилади.

Одатда нотариал расмийлаштириш учун қуйидагилар талаб этилади:

• сотувчи ва харидорнинг шахсини тасдиқловчи ҳужжатлари;
• сотувчининг уй-жойга бўлган мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат;
• зарур ҳолларда турмуш ўртоқ, бошқа мулкдор ёки ваколатли органнинг розилиги;
• вакил иштирок этса, унинг ваколатларини тасдиқловчи ишончнома;
• қонунчиликда муайян ҳолат учун назарда тутилган бошқа ҳужжатлар.

Нотариус мулкнинг сотувчига тегишлилигини ва битим тузишга тўсқинлик қилувчи ҳолатлар мавжуд эмаслигини текширади.

Маълумотларни электрон текшириш

Мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатлар ўрганилгандан кейин нотариус зарур маълумотларнинг катта қисмини идоралараро электрон ҳамкорлик орқали олади.

Жумладан, қуйидагилар текширилади:

• коммунал хизматлар ва электр энергияси бўйича қарздорлик;
• ижро ҳужжатлари бўйича қарздорлик;
• солиқлар бўйича қарздорлик;
• уй-жойда яшаш жойи бўйича рўйхатда турган шахслар;
• объектга нисбатан тақиқ, хатлов, ипотека ва бошқа чекловлар;
• зарур фуқаролик ҳолати далолатномаларига оид маълумотлар.

Электрон тизим орқали олиниши мумкин бўлган маълумотларни фуқародан асоссиз равишда қайта талаб қилишга йўл қўйилмайди.

Шартноманинг асосий шартлари

Олди-сотди шартномасида қуйидаги маълумотлар аниқ кўрсатилиши керак:

• уй-жойнинг манзили, майдони ва кадастр маълумотлари;
• шартнома нархи;
• ҳисоб-китоб усули ва тўлов муддати;
• уй-жойни топшириш ва қабул қилиш тартиби;
• тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари;
• уй-жойдан фойдаланиш ҳуқуқини сақлаб қоладиган шахслар мавжуд бўлса, уларнинг рўйхати ва ҳуқуқлари.

Пулни топшириш, уй-жойни бўшатиш, калитларни бериш ва объектни қабул қилиш шартларини ёзма равишда белгилаш тавсия этилади. Уй-жойнинг амалда топширилиши қабул қилиш-топшириш далолатномаси билан расмийлаштирилиши мумкин.

Уй, квартира, уйнинг ёки квартиранинг бир қисмини сотиш шартномаси нотариал тартибда тасдиқланиши ва давлат рўйхатидан ўтказилиши шарт. Фақат пул тўлаш ёки калитни қабул қилиш харидорнинг мулк ҳуқуқи расмийлаштирилганини англатмайди.

Мулк ҳуқуқини давлат рўйхатидан ўтказиш

Нотариал тасдиқланган шартнома асосида уй-жойга бўлган ҳуқуқнинг харидорга ўтиши давлат рўйхатидан ўтказилади. Харидорнинг мулк ҳуқуқи давлат рўйхатидан ўтказилгандан кейин расман тасдиқланади.

Нотариал шаклга ёки давлат рўйхатидан ўтказиш талабига риоя қилмаслик битимнинг ҳақиқийлиги ва мулк ҳуқуқининг вужудга келишига таъсир қилиши мумкин.

Давлат божи ва бошқа тўловлар

Кўчмас мол-мулкни бошқа шахсга ўтказиш билан боғлиқ шартномани нотариал тасдиқлаш учун давлат божи объект жойлашган ҳудудга қараб ундирилади:

• объект Тошкент шаҳри, Нукус шаҳри ёки вилоят марказида жойлашган бўлса — БҲМнинг 1 баравари;
• объект бошқа аҳоли пунктида жойлашган бўлса — БҲМнинг 50 фоизи.

Бундан ташқари, нотариуснинг ҳуқуқий ва техник тусдаги қўшимча хизматлари ҳамда давлат рўйхатидан ўтказиш билан боғлиқ тўловлар ундирилиши мумкин.

Нотариал ҳаракатни рад этиш устидан шикоят

Нотариус нотариал ҳаракатни амалга оширишни рад этса, фуқаро рад этиш сабаблари кўрсатилган қарорни талаб қилишга ҳақли. Нотариуснинг қарори, ҳаракати ёки ҳаракатсизлиги устидан қонунчиликда белгиланган тартибда судга шикоят қилиш мумкин.