Ўзганинг ер участкасидан фойдаланиш (сервитут)

Сервитут институти бўйича 5 та муҳим ўзгариш

Ўзганинг ер участкасидан фойдаланиш (сервитут)

Сервитут — бошқа шахсга тегишли ер участкасидан белгиланган мақсадда чекланган тарзда фойдаланиш ҳуқуқидир.

Сервитут қуйидаги мақсадларда белгиланиши мумкин:

бошқа ер участкасига пиёда ёки транспорт воситасида ўтиш;
электр узатиш ва алоқа линиялари, қувурлар, ирригация, муҳандислик ҳамда бошқа тармоқларни ўтказиш ва улардан фойдаланиш;
экинзорлар ва қишлоқ хўжалиги ҳайвонларини суғориш учун сув олиш;
қишлоқ хўжалиги ҳайвонларини бошқа ер участкаси орқали ҳайдаб ўтиш;
иҳота дарахтлари экиш ва табиатни муҳофаза қилиш объектларини барпо этиш;
қонунчиликка зид бўлмаган бошқа мақсадларда.

Муҳим: сервитут белгиланиши ер эгаси, ердан фойдаланувчи, ижарачи ёки мулкдорни ер участкасига эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва уни тасарруф этиш ҳуқуқидан маҳрум қилмайди.

Сервитутни белгилаш

Сервитут манфаатдор шахс билан ер участкасининг эгаси, фойдаланувчиси, ижарачиси ёки мулкдори ўртасидаги ёзма шартнома асосида белгиланади.

Келишувга эришилмаса, сервитут суд қарори асосида белгиланиши мумкин.

Сервитут шартномасида камида қуйидагилар кўрсатилади:

ер участкасининг кадастр рақами;
сервитутни белгилаш мақсади ва асослари;
шартнома тарафлари ҳақидаги маълумотлар;
сервитутнинг амал қилиш муддати;
сервитут учун ҳақ миқдори, агар ҳақ белгиланган бўлса;
тарафларнинг ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарлиги;
сервитут тугаганидан кейин ер участкасини фойдаланиш учун яроқли ҳолатга келтириш мажбурияти.

Давлат рўйхатидан ўтказиш

Сервитут кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқларнинг давлат реестрида рўйхатдан ўтказилиши керак. Шахс ер участкасидан чекланган тарзда фойдаланиш ҳуқуқига давлат рўйхатидан ўтказилган пайтдан бошлаб эга бўлади.

Ер участкаси бошқа шахсга ўтганда ҳам белгиланган сервитут сақланиб қолади.

Сервитут алоҳида сотилиши, ҳадя қилиниши, гаровга қўйилиши ёки ижарага берилиши мумкин эмас.

Сервитут учун ҳақ

Сервитут ҳақ эвазига ёки тарафларнинг келишувига кўра ҳақ ундирилмасдан белгиланиши мумкин. Ҳақ белгиланган бўлса, унинг миқдори ва тўлаш тартиби шартномада кўрсатилади.

Сервитут кимнинг манфаатини кўзлаб белгиланган бўлса, ўша шахс:

ер участкасидан фақат белгиланган мақсадда фойдаланиши;
белгиланган ҳақни ўз вақтида тўлаши;
етказилган зарарнинг ўрнини қоплаши;
сервитут тугагач, ер участкасини яроқли ҳолатга келтириши шарт.

Оммавий сервитут

Жамоат эҳтиёжлари учун оммавий сервитут манфаатдор ташкилотнинг мурожаати асосида вилоят ёки Тошкент шаҳар ҳокими қарори билан белгиланиши мумкин.

Оммавий сервитут, жумладан:

геология, геодезия ва бошқа қидирув ишларини ўтказиш;
умумий фойдаланишдаги электр, алоқа, қувур, ички суғориш ва муҳандислик тармоқларини ўтказиш ва улардан фойдаланиш учун белгиланади.

Оммавий сервитут тўғрисидаги қарорнинг ўзи қурилиш-монтаж ишларини бошлаш ҳуқуқини бермайди. Бунинг учун қурилиш соҳасидаги тегишли рухсат бериш тартиб-таомилларидан ўтиш зарур.

Сервитутни бекор қилиш

Сервитут қуйидаги ҳолларда бекор қилиниши мумкин:

тарафларнинг ўзаро келишувига кўра;
иштирокчилардан бирининг асосланган талаби бўйича;
сервитутдан камида уч йил фойдаланилмаганда;
унинг амал қилиш муддати тугаганда;
сервитутни белгилаш асослари ўз аҳамиятини йўқотганда;
қонунчиликда назарда тутилган бошқа ҳолларда.

Низо мавжуд бўлса, сервитут суд томонидан бекор қилиниши мумкин.