Қонун бўйича мерос олиш

Васиятнома мавжуд бўлмаса ёки васиятнома бутун мерос мол-мулкни қамраб олмаса, меросхўрлар Фуқаролик кодексида белгиланган навбат асосида меросга чақирилади.

Биринчи навбатдаги меросхўрлар — мерос қолдирувчининг болалари, шу жумладан фарзандликка олинган болалари, эри ёки хотини ва ота-онаси. Улар тенг улушларда мерос олади. Мерос қолдирувчининг вафотидан кейин тирик туғилган боласи ҳам биринчи навбатдаги меросхўр ҳисобланади.

Иккинчи навбатдаги меросхўрлар — мерос қолдирувчининг туғишган ҳамда ота ёки она бир ака-укалари ва опа-сингиллари, шунингдек ота ва она тарафдан бобоси ҳамда бувиси.

Учинчи навбатдаги меросхўрлар — мерос қолдирувчининг амакиси, тоғаси, аммаси ва холаси.

Тўртинчи навбатдаги меросхўрлар — мерос қолдирувчининг олтинчи даражагача бўлган бошқа қариндошлари. Бунда яқинроқ қариндош узоқроқ қариндошга нисбатан мерос олишда устун ҳуқуққа эга.

Бешинчи навбатдаги меросхўрлар — қонундаги бошқа асос бўйича мерос олмаётган меҳнатга қобилиятсиз боқимлар.

Ҳар бир кейинги навбат аввалги навбатдаги меросхўрлар:

• мавжуд бўлмаса;
• меросдан четлаштирилган бўлса;
• меросни қабул қилмаган бўлса;
• меросдан воз кечган бўлса меросга чақирилади.

Меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳнома, қоида тариқасида, мерос очилган кундан олти ой ўтганидан кейин берилади.

Агар нотариус тегишли мол-мулк ёки бутун меросга нисбатан гувоҳнома сўраб мурожаат қилган шахслардан бошқа меросхўрлар йўқлиги ҳақида ишончли маълумотга эга бўлса, гувоҳнома олти ойлик муддат тугамасидан олдин ҳам берилиши мумкин.

Тирик қолган эр ёки хотиннинг никоҳ давомида орттирилган умумий мол-мулкдаги ўз улушига бўлган ҳуқуқи унинг мерос ҳуқуқидан алоҳида ҳисобланади.

Мерос гувоҳномаси учун давлат божи:

• кўчмас мулк ёки автомототранспорт воситасининг ҳар бири учун БҲМнинг 50 фоизи;
• бошқа мол-мулк турлари учун БҲМнинг 30 фоизи миқдорида ундирилади.

Автомототранспорт воситасини бошқа шахсга ўтказиш

Автомототранспорт воситасини сотиш, ҳадя қилиш ёки айирбошлаш шартномаси нотариал тартибда тасдиқланади.

Тарафлар нотариусга паспорт, ID-карта ёки бошқа шахсни тасдиқловчи ҳужжат билан мурожаат қилади.

Қуйидаги ҳужжат ва маълумотлар зарур бўлиши мумкин:

• транспорт воситасини қайд этиш гувоҳномаси;
• вакил иштирок этса, ишончнома;
• транспорт никоҳ давомида олинган бўлса, эр ёки хотиннинг розилиги;
• транспорт гаровда бўлса, гаровга олувчининг розилиги;
• имтиёзли давлат божини қўллаш учун қариндошликни тасдиқловчи маълумот;
• вояга етмаган ёки васийликдаги шахснинг мулки тасарруф этилса, васийлик ва ҳомийлик органининг рухсати;
• кредит ҳисобига олинган транспорт бўлса, тегишли шартнома ва банк маълумотлари.

Транспорт воситасига қўйилган тақиқ, хатлов, гаров ва унинг рўйхат маълумотлари нотариус томонидан тегишли ахборот тизимлари орқали текширилади.

Тизим орқали олиниши мумкин бўлган маълумотни фуқародан қоғоз шаклида такроран талаб қилишга йўл қўйилмайди, ахборот тизимида техник носозлик бўлган ҳоллар бундан мустасно.

Оддий автомототранспорт воситасини бошқа шахсга ўтказиш шартномаси учун давлат божи БҲМнинг 3 баравари миқдорида ундирилади.

Қонунда кўрсатилган яқин қариндошларга транспорт воситасини ўтказишда белгиланган ставканинг 5 фоизи, банк кредити ҳисобига сотиб олишда эса белгиланган ставканинг 10 фоизи ундирилади.

Нотариал шартнома учун давлат божи транспорт воситасини ЙҲХХ органларида рўйхатдан ўтказиш, давлат рақами белгиси ва рўйхатдан ўтказиш гувоҳномаси учун ундириладиган алоҳида тўловларни ўз ичига олмайди.

Эр-хотиннинг умумий мол-мулкини бўлиш

Оила кодексига мувофиқ, эр-хотиннинг умумий мол-мулки:

• никоҳ давомида;
• никоҳдан ажратилгандан кейин;
• эр ёки хотиндан бирининг талаби асосида;
• эр-хотиннинг ўзаро келишуви асосида бўлиниши мумкин.

Эр-хотиннинг хоҳишига кўра умумий мол-мулкни бўлиш тўғрисидаги келишув нотариал тартибда тасдиқланиши мумкин.

Низо мавжуд бўлса, умумий мол-мулкни бўлиш ва эр-хотиннинг ундаги улушларини белгилаш суд томонидан амалга оширилади.

Нотариал келишувни расмийлаштириш учун қуйидагилар зарур бўлиши мумкин:

• тарафларнинг паспортлари ёки ID-карталари;
• мол-мулкка бўлган ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжатлар;
• кўчмас мулкнинг кадастр маълумотлари;
• автомототранспорт воситасининг қайд этиш гувоҳномаси;
• гаров мавжуд бўлса, гаровга олувчининг розилиги;
• вакил иштирок этса, ишончнома.

Никоҳ ҳақидаги маълумот, кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқ, транспорт воситаси, тақиқ, хатлов ва бошқа зарур маълумотлар ахборот тизимлари орқали текширилади.

Никоҳга қадар тегишли бўлган ёки никоҳ давомида ҳадя, мерос ёхуд бошқа бепул битим асосида олинган мол-мулк, қоида тариқасида, эр ёки хотиннинг шахсий мулки ҳисобланади.

Агар никоҳ шартномасида бошқача қоида белгиланмаган бўлса, эр-хотиннинг умумий мол-мулкдаги улушлари тенг ҳисобланади.

Кўчмас мулкни қизига ҳадя қилиш

Уй, квартира ёки бошқа кўчмас мулкни қизига ҳадя қилиш шартномаси нотариал тартибда тасдиқланади.

Бунда қуйидагилар зарур бўлиши мумкин:

• ҳадя қилувчи ва ҳадя олувчининг паспортлари ёки ID-карталари;
• мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат;
• кўчмас мулкнинг кадастр маълумотлари;
• мулк умумий биргаликдаги мулк бўлса, эр ёки хотиннинг розилиги;
• кўчмас мулк гаровда бўлса, гаровга олувчининг розилиги;
• вакил қатнашса, ишончнома;
• имтиёзли давлат божини қўллаш учун қариндошликни тасдиқловчи маълумот;
• вояга етмаган ёки васийликдаги шахснинг мулки тасарруф этилса, васийлик ва ҳомийлик органининг рухсати.

Мулк ҳуқуқи, кадастр маълумотлари, тақиқ, хатлов ва бошқа зарур маълумотлар нотариус томонидан тегишли электрон тизимлар орқали текширилади.

Кўчмас мулк:

• Тошкент ёки Нукус шаҳрида ёхуд вилоят марказида жойлашган бўлса — давлат божининг асосий ставкаси БҲМнинг 1 баравари;
• бошқа аҳоли пунктида жойлашган бўлса — БҲМнинг 50 фоизи.

Мулкни қонунда кўрсатилган яқин қариндошга, жумладан ўз қизига ўтказишда тегишли ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи ундирилади.

Ҳадя шартномаси тасдиқланиб, мулк ҳуқуқи давлат рўйхатидан ўтказилгандан кейин кўчмас мулк ҳадя олувчининг мулкига айланади. Ҳадя қилувчи ушбу мулкни аввалги мулкдор сифатида тасарруф эта олмайди.

Васиятнома тузиш

Фуқаро ўзига тегишли мол-мулкнинг барчасини ёки муайян қисмини бир ёки бир нечта шахсга васият қилиши мумкин.

Васиятнома расмийлаштириш учун, асосан:

• паспорт, ID-карта ёки бошқа шахсни тасдиқловчи ҳужжат;
• меросхўрлар тўғрисидаги аниқ маълумотлар зарур бўлади.

Васият қилинаётган мол-мулкка бўлган ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжатни тақдим этиш васиятнома тузишнинг мажбурий шарти эмас. Бироқ мол-мулкни васиятномада аниқ тавсифлаш учун тегишли ҳужжат ёки маълумотларни тақдим этиш мақсадга мувофиқ.

Васиятнома фақат васият қилувчининг ўзи томонидан тузилади. Васиятномани вакил орқали расмийлаштиришга йўл қўйилмайди.

Васият қилувчи:

• қонун бўйича меросхўр бўлган ёки бўлмаган шахсни меросхўр этиб белгилаши;
• бир, бир нечта ёки барча қонун бўйича меросхўрларни меросдан маҳрум қилиши;
• мерос улушларини белгилаши;
• васиятномани исталган вақтда ўзгартириши;
• васиятномани исталган вақтда бекор қилиши мумкин.

Қонунда белгиланган мажбурий улуш олиш ҳуқуқи васиятнома мазмунидан қатъи назар қўлланилиши мумкин.

Васиятномани тасдиқлаганлик учун давлат божи БҲМнинг 5 фоизи миқдорида ундирилади.

Барча кўрсатилган нотариал ҳаракатлар учун давлат божи ставкалари «Давлат божи тўғрисида»ги Қонунда, ҳуқуқий ва техник тусдаги қўшимча ҳаракатлар учун максимал тўловлар эса 3235-сон низомда белгиланган.

Нотариал тартиблар «Нотариат тўғрисида»ги Қонун ва Нотариуслар томонидан нотариал ҳаракатларни амалга ошириш тартиби тўғрисидаги йўриқнома асосида амалга оширилади.